เครื่องเขินเชียงใหม่

Authors

  • โฆษิต ไชยประสิทธิ์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Abstract

This article aimed to study 1) the history of Chiang Mai Lacquerware, 2) the process of production of Chiang Mai lacquerware, 3) changes of lacquerware from past to present and 4) conservation of Chiang Mai lacquerware. The data collected from indepth interviews, observations and review of relevant documents. Lacquerware are objects made by a specific process including wood and bamboo, making them to the appliances according to the purpose and finish by decorations. The main materials of making lacquerware are lacquer (lak) resin, crimson substance, pearl and gold leaf. There are 5 patterns of Chiang Mai lacquerware including Lai Khud–filled lacquer, Lai Rot Nam–gold gilding, Rak See–colored lacquer, egg shell inlay, and color painting lacquer. The decoration style mostly are artificial, natural imitation and miscellaneous. The decorative techniques are scratching and filling color, gold gilding lacquering, colored lacquering, pearl decorated, bulge style with gold leaf and glass inlay, and egg shell inlay. The main material of making lacquerware is ‘lacquer–lak’. There are 2 steps of lacquering; 1) Preparation : using samook as the base of the product. Samook comes from other substances mixed with lacquer resin to become sticky and concentrated for coating the pattern of the product. 2) Lacquer coating : the technique involves applying several coats of varnish. Lacquering process is the significant identity which makes lacquerware different from other handicrafts. Lanna people call it ‘Nam–Hug lacquer liquid’. Lacquer resin which is mostly used from ‘Lak Yai or Hug Luang (Melanorrhoea usitate)’. There are 3 tapping periods but the best quality of resin; concentrated, thick and clean is during November to January called ‘Hug nai’. After tapping resin it will be divided as raw lacquer, Rak Nam Kliang (drained lacquer), Rak Samook (mixed lacquer), Rak Klia (spreading lacquer), Rak Chet (wiped lacquer), and Rak Sai (clear lacquer). Each lacquer has different using purpose. The making of lacquerware in Chiang Mai has a long history. The factor that maintains this making is adaptation process according to economic and social changes. People have to conserve the making of pattern and process and style production because the making process and style changes according to the needs of the customer. Governmental, non–governmental and social promotion should raise awareness of the benefit of Melanorrhoea usitate (lacquer tree) which produces main materials of making lacqureware and is almost extinct. At present, Nantharam community, Haiya and Muang Chiang Mai have their own local wisdom support process for sustainability by founding learning centre to cascade knowledge to youth people and tourists to practice and experience by themselves. This is a method to build the awareness and value of the benefit of lacquer tree conservation and lacquerware handicraft.

Downloads

Download data is not yet available.

References

กนกวรรณ จอมอนงค์. (๒๕๓๕). การผลิตภัณฑ์และการตลาดของอุตสาหกรรมเครื่องเขินในจังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่ : สถาบันราชภัฎเชียงใหม่.

กรเพชร เพชรรุ่ง. (๒๕๓๙). เครื่องเขินเชียงใหม่. ใน สรรพช่าง : ภูมิปัญญาท้องถิ่นเชียงใหม่. เชียงใหม่ : ดาว.

กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม. ศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคเหนือ. (ม.ป.ป.). เครื่องเขิน. (ม.ป.ท.) : (ม.ป.พ.).

กรมการศึกษานอกโรงเรียน. (ม.ป.ป.). เครื่องเขิน. (ม.ป.ท.) : กิจเสรีการพิมพ์.

กระทรวงศึกษาธิการ. ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคเหนือ. (ม.ป.ป.). เครื่องเขิน. ลำปาง : กิจเสรีการพิมพ์.

กาญจนา แก้วเทพ และคณะ. (๒๕๕๓). การใช้ประโยชน์จากงานวิจัยด้านการบริหารจัดการวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วม. กรุงเทพฯ : ภาพพิมพ์.

กาญจนา รัตนธรรมเมธี. (๒๕๓๘). การเปลี่ยนแปลงสู่อาชีพนอกภาคเกษตรกรรมของสตรีในชนบท. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.

การท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย. (๒๕๓๘). ช่างสิบหมู่. (ม.ป.ท.) : (ม.ป.พ.).

เครื่องเขินกลุ่มคัวฮักคัวหาง. (ม.ป.ป.). เอกสารแผ่นพับ. (ม.ป.ท.) : (ม.ป.พ.).

ไชยวัฒน์ รุ่งเรืองศรี, สมหมาย เปรมจิตต์ และทรงศักดิ์ ศรีบุญจิตต์. (๒๕๒๘). สรุปสภาพระบบหัตถกรรมบางประเภทในจังหวัดเชียงใหม่และลำพูน. เชียงใหม่ : คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ณัฏฐิณี ทิมทอง. (๒๕๔๓). กลยุทธ์การขายสินค้าที่ระลึก กรณีศึกษา สินค้าที่ระลึกประเภทงานศิลปหัตถกรรมบริเวณลานศิลปหัตถกรรมไนท์บาซาร์ จังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่ : คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.


ทรงเดช สุทธสา. (๒๕๔๕). ความมั่นคงในอาชีพแกะสลักไม้ของชุมชนบ้านกิ่วแลน้อยและกิ่วแลหลวง อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่. (วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.

นงลักษณ์ ขันอุระ. เครื่องเขินเชียงใหม่กับการเปลี่ยนแปลงการผลิต. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ๒๕๔๖.

นภาวรรณ พึ่งคำนวน. (๒๕๓๘). การศึกษารูปแบบและประโยชน์ใช้สอยของเครื่องเขินเชียงใหม่. ภาคพนธ์คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.

นันทิยา ตันตราสืบ. (๒๕๔๕) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการซื้อสินค้าที่ระลึกประเภทหัตกรรมของผู้บริโภคชาวไทยจากศูนย์หัตถกรรมภาคเหนือจังหวัดเชียงใหม่. การศึกษาค้นคว้าแบบอิสระ ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.

บรรชร กล้าหาญ. (๒๕๓๙). การเปลี่ยนแปลงกระบวนการถ่ายทอดความรู้ด้านการผลิตของหัตถกรรมพื้นบ้าน. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตร์มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.

ประเทืองเครื่องเขิน. (ม.ป.ป.). เอกสารแผ่นพับ. (ม.ป.ท.) : (ม.ป.พ.).

พระยาประชากิจกรจักร. (๒๕๕๗). พงศาวดารโยนก. บริษัท สำนักพิมพ์ศรีปัญญา จำกัด, นนทบุรี.

มณี พยอมยงค์. (๒๕๒๘). เครื่องเขินในความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับล้านนาไทย เรื่องชาวเขาในดินแดนล้านนา กับเครื่องเขิน. กรุงเทพฯ : อักษรธเนศวร.

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. สาขาศิลปศาสตร์. (๒๕๓๓). เอกสารการสอนชุดวิชามนุษย์กับสังคม (เล่มที่ ๑ หน่วยที่ ๑–๕). กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

ลมูล จันทน์หอม. (๒๕๓๗). ความเชื่อและพิธีกรรมของไทย–ไท ที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาชาวบ้าน กรณีศึกษาไทยเขิน ในรายงานการประชุมสัมมนาเรื่อง ความเชื่อและพิธีกรรมภูมิปัญญาชาวบ้านไทย–ไท วันที่ ๑๐–๑๔ มิถุนายน ๒๕๓๗ โรงแรมดวงตะวัน จังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่ : (ม.ป.พ.).

รัตนะ บัวสนธ์ และคณะ. (๒๕๔๑). บทบาทของสถาบันหลักและปฏิสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยที่เกี่ยวข้องในการเปลี่ยนแปลงของชุมชนบ้านหนองหัวยาง. พิษณุโลก : คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร.

วนิดา แก้วเนตร. (๒๕๔๕). ปัจจัยในการเลือกซื้อสินค้าของที่ระลึกประเภทหัตถกรรมพื้นบ้านของนักท่องเที่ยวชาวไทย กรณีศึกษาบ้านถวายอำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่. การศึกษาค้นคว้าแบบอิสระศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.

วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (๒๕๓๕). มรดกไทย. กรุงเทพฯ : ปาณยา.

วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (๒๕๔๐). มรดกวัฒนธรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ : ต้นอ้อ แกรมมี่.

วัฒนะ วัฒนาพันธ์ และคณะ. (๒๕๒๑). โครงการวิจัยศิลปะพื้นบ้านล้านนา. เชียงใหม่ : คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่. (๒๕๓๙). ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ฉบับ ๗๐๐ ปี. สถาบันราชภัฏเชียงใหม่, เชียงใหม่.

สอนสุพรรณ. (๒๕๕๐, สิงหาคม). เครื่องฮักเครื่องหาง : เครื่องฮักเครื่องคำ. สืบค้นจากhttp : //www.oknation.net/blog/print.php?id=๑๐๕๒๔๕.

สุรพล ดำริห์กุล. (๒๕๓๙). แผ่นดินล้านนา. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ.

ฮักเครื่องเขิน. (ม.ป.ป.). สืบค้นจาก www.siam–shop.com/๒๙๑๑๒.

Downloads

Published

2016-12-29

How to Cite

ไชยประสิทธิ์ โ. (2016). เครื่องเขินเชียงใหม่. The Journal of Thai Lanna Wisdom, 11, 229–264. retrieved from https://so06.tci-thaijo.org/index.php/khuangpaya/article/view/236014

Issue

Section

Research Articles