The Role of the Family Institution as Reflected in Proverbs of Traditional Lanna Society
Keywords:
Lanna Proverbs, The Family Institution, Social RoleAbstract
This article aims to analyze the role of the family institution as the primary mechanism of social organization and socialization in traditional Lanna society through the lens of proverbs. An analysis of proverbs collected from oral tradition reveals the role of the Lanna family in four key areas: 1) instilling social hierarchy and gratitude, 2) ensuring family stability and functioning as a social safety net, 3) establishing the institution of marriage and regulating sexual conduct, and 4) transmitting moral and ethical values. This study demonstrates that the Lanna family institution employed proverbs as a powerful cultural tool to define social statuses and roles, instill discipline, and shape aspirations among its members. Proverbs not only reflect worldviews of Lanna society, but also function as a mechanism through which the family reproduces and transmits social structures across generations. Thereby maintaining the stability of the family and kinship system, which lies at the heart of Lanna society
Downloads
References
กาญจนาคพันธ์. (2513). สำนวนไทย. รวมสาส์น.
กิ่งแก้ว อัตถากร. (2519). คติชนวิทยา. หน่วยศึกษานิเทศก์ กรมการฝึกหัดครู.
เจือ สตะเวทิน. (2515). สุภาษิตสากล. ก้าวหน้า.
ฐะปะนีย์ นาครทรรพ. (2514). ความสำคัญของภาษาไทยและข้อสังเกตเกี่ยวกับลักษณะของภาษาไทย. โรงพิมพ์กรุงเทพการพิมพ์.
นิภาภรณ์ ปุณณพิชชา. (2556). สังคมและวัฒนธรรมในภาษิตล้านนา. [การศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง หลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยพะเยา].
เบญจภัคค เจริญมหาวิทย. (2564). คติชนประเภทภาษิตของชาวล้านนาที่นำมาใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต. วารสารพุทธศิลปกรรม. 8(2), 118-130.
ประเทือง คล้ายสุบรรณ. (2528). สำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 8). โรงพิมพ์สุทธิสารการพิมพ์.
ประภาสี สีหอำไพ. (2538). วัฒนธรรมทางภาษา. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปฬาณี ฐิติวัฒนา. (2523). สังคมวิทยา. ไทยวัฒนาพาณิช.
พรวิภา ไชยสมคุณ. (2564). โลกทัศน์เกี่ยวกับผู้สูงอายุจากภาษิตล้านนา. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. 40(4), 14-26.
พระมหาวัฒน์ วฑฺฒนสุธี (อุปคำ). (2545). คำสอนเรื่องคุณธรรมทางพระพุทธศาสนา ที่ปรากฏในภาษิตล้านนา. [วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].
พระวัลลภ ธรรมหมื่นยอง. (2547). ความคิดทางปรัชญาในภาษิตล้านนา. [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่].
เพ็ญแข วัจนสุนทร. (2528). ค่านิยมในสำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 3). โอเดียนสโตร์.
ภิญโญ จิตต์ธรรม. (2520). ภาษิตชาวบ้าน. โรงพิมพ์สงขลาพาณิชย์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2553). ภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 15). ราชบัณฑิตยสถาน.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2555). ภาษิต สำนวนไทย 4 ภาค. ราชบัณฑิตยสถาน.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 (พิมพ์ครั้งที่ 2). ราชบัณฑิตยสถาน.
วิเชียร เกษประทุม. (2537). สำนวนไทยฉบับสมบูรณ์. วิสิทธิ์พัฒนา.
วิมล ดำศรี. (2540). ภาษิตและสำนวน : วรรณกรรมมุขปาฐะเมืองนครศรีธรรมราชการศึกษาเชิงวิเคราะห์. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และสำนักศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏนครศรีธรรมราช.
ศิวรี พิบูลย์สวัสดิ์ และกิตติยา อ่อนสำอางค์. (2513). สำนวนโวหาร สุภาษิต และคำพังเพย. ผดุงวิทย์.
สมร เจนจิจะ. (2525). วิเคราะห์ลานนาภาษิต. [วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัย ศรีนครินทรวิโรฒ].
สมร เจนจิจะ. (2558). ภาษิตล้านนา (พิมพ์ครั้งที่ 5). สถาพรบุคส์.
สุทธิวงศ์ พงศ์ไพบูลย์. (2512). ภูมิปัญญาชาวบ้านปักษ์ใต้. สถาบันทักษิณคดีศึกษา.
สุวรรณา เกรียงไกรเพ็ชร์. (2536). ร้อยกระบวนสำนวนไทย. เคล็ดไทย.
โสภนา ศรีจำปา. (2528). สุภาษิตเวียดนามเปรียบเทียบสุภาษิต สำนวน คำพังเพยไทย. ภาษาและวัฒนธรรม, 5(2), 14-26.
อัญชลี สิงห์น้อย. (2545). สำนวน สุภาษิต และคำพังเพย ภาษาส่องวัฒนธรรม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 10(2), 75-88.
อุดม รุ่งเรืองศรี. (2554). โวหารล้านนา (เพลงละอ่อน ปริศนา-คำทาย คำอู้บ่าว-อู้สาว สุภาษิต) (พิมพ์ครั้งที่ 2). โรงพิมพ์มิ่งเมือง.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ใน “วารสารข่วงผญา” ถือเป็นลิขสิทธิ์ของสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจาก สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
2. เนื้อหาบทความที่ปรากฏในวารสารเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
