สิทธิมนุษยชน : ศึกษาเปรียบเทียบในทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

            การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการและแนวคิดเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนในสังคมตะวันตก  เพื่อค้นหาองค์ความรู้เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนในพระพุทธศาสนาและเพื่อเปรียบเทียบสิทธิมนุษยชนตะวันตกกับของพระพุทธศาสนา ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร และการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ข้อมูลจากการสัมภาษณ์โดยใช้วิธีถอดความและสรุปประเด็น ผลการวิจัยพบว่า

            สิทธิมนุษยชนมีที่มาจากหลักการและแนวคิดทางปรัชญาและศาสนา ตลอดจนการต่อสู้ทางการเมืองมาอย่างยาวนานของคนตะวันตก จนได้มาเป็นหลักประกันซึ่งสิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาคและการยอมรับในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ มีแสดงไว้ในปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ส่วนองค์ความรู้และแนวคิดเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนในพระพุทธศาสนาและการเปรียบเทียบกับหลักการในทางพระพุทธศาสนานั้น ไม่พบคำศัพท์ว่า สิทธิมนุษยชนโดยตรงแต่อย่างใด พระพุทธศาสนาอธิบายสิทธิมนุษยชน ในความหมาย คือ 1.สิทธิในการเข้าถึงมรรคผลของคุณค่าความเป็นมนุษย์ 2.การที่มนุษย์มีชีวิตอยู่ด้วยกัน     ด้วยความเคารพในชีวิตทุกชีวิต 3.การให้ความเคารพนับถือผู้อื่นหรือการไม่แบ่งชั้นวรรณะและการเป็นรากแก้วของชีวิต เทียบได้กับคำว่าศีล ส่วนคำว่า ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ คือ คุณค่าการทำให้มนุษย์ลดความโลภโกรธหลงหรือกิเลสลง เพราะสิ่งเหล่านี้ทำลายศักดิศรีความเป็นมนุษย์ ส่วนกรณีศึกษาสิทธิมนุษยชนเปรียบเทียบในพระไตรปิฎก ได้แก่ มหาเวสสันดรชาดกในกรณีการบริจาคบุตรและภรรยา ประเด็นการห้ามบุคคลบางประเภทบวชนั้นมีเหตุผลว่า การควบคุมปฏิบัติให้เป็นไปตามธรรมวินัยทำได้ยากและการบรรลุธรรมของบุคคลไม่จำเป็นต้องบวชก็ได้ นอกจากนี้พระพุทธศาสนามิได้ห้ามสตรีบวชเป็นภิกษุณี แต่ได้กำหนดเงื่อนไขในการเข้ามาบวชของสตรีตั้งแต่ครั้งพุทธกาล ปัญหาเรื่องความเลื่อมล้ำ ความไม่เท่าเทียมกันของบุคคล ในพระพุทธศาสนาเห็นว่า เป็นเรื่องธรรมชาติ จึงไม่สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนแบบตะวันตก และในเรื่องเสรีภาพในพระพุทธศาสนากับในสิทธิมนุษยชนมีความแตกต่างกัน โดยเสรีภาพทางพระพุทธศาสนาเป็นเสรีภาพที่มีดุลยภาพ ขณะที่ทางโลกเป็นเสรีภาพเพื่อการทำได้ตามใจชอบมากกว่า 

            ผลการศึกษาที่ได้รับ จึงควรนำองค์ความรู้ในพระพุทธศาสนาที่เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน เผยแพร่สู่สังคมไทยให้มากขึ้น สร้างความร่วมมือกับวัดในพระพุทธศาสนา เช่น จัดเป็นศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ด้านสิทธิมนุษยชนกับองค์ความรู้ในพระพุทธศาสนา หรือสร้างเครือข่ายสิทธิมนุษยชนตามแนวทางพระพุทธศาสนา ตลอดจนพัฒนาสื่อออนไลน์เกี่ยวกับธรรมและสิทธิมนุษยชน