ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย : ศึกษาอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธกับการเมืองการปกครองสมัยสุโขทัยและอยุธยา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ เพื่อศึกษาถึงหลักแนวความคิดที่เกี่ยวกับการเมืองการปกครอง ตลอดจนอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธที่มีต่อสังคมและการเมืองการปกครองและกฎหมายของไทยในสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยา ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลจากเอกสารเป็นหลัก พบว่า ศาสนาพราหมณ์ มีหลักสำคัญ คือหลักศรัทธา และนับถือเทพเจ้า มีคัมภีร์สูงสุดคือ พระเวท มีเทพเจ้าสูงสุด ได้แก่ พระอินทร์ พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ ส่วนพุทธศาสนาถือ ธรรม/ธรรมะสูงสุด หลักกรรม และหลักวินัย อิทธิพลของศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธที่มีต่อสังคมและการเมืองการปกครองและกฎหมายในสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยา คือ ระบบสังคมของศาสนาพราหมณ์ มีขึ้นเพื่อการแบ่งชนชั้นเป็นวรรณะสี่              เพื่อกำหนดการทำหน้าที่และเพื่อการปกครองคนในระดับต่าง ๆ  ส่วนระบบสังคมตามแนวคิดพุทธศาสนา มีขึ้นเพื่อให้ทุกคนเข้าถึงโอกาสทางสังคม เน้นให้ทุกคนสามารถศึกษาเล่าเรียนได้ ด้านฐานะของพระมหากษัตริย์ไทย พบว่า มีฐานะเสมือนเป็นองค์อวตารของเทพเจ้าซึ่งเป็นอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์ ส่วนในพุทธศาสนา ถือว่า พระมหากษัตริย์มีฐานะและอำนาจสูงสุดมาจากการเลือกของคนส่วนใหญ่ จึงเรียกว่า มหาชนสมมติ  ฐานะของพระมหากษัตริย์ในยุคสุโขทัยเป็นแบบพ่อปกครองลูก และมีฐานะเปลี่ยนไปเสมือนกับเทพเจ้าตามอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์ ด้านความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับศาสนา พบว่า มีความเกื้อกูลกัน ต่างจากแนวคิดตะวันตกที่จะแยกความสัมพันธ์ระหว่างรัฐออกจากศาสนา  สำหรับตัวบทกฎหมายสมัยสุโขทัยและอยุธยา พบว่า สมัยสุโขทัย มีกฎหมายสำคัญ ได้แก่ ศิลาจารึก หลักที่ 1, กฎหมายลักษณะลักพา พาหนี ขโมย ลัก และไตรภูมิพระร่วง ส่วนในสมัยกรุงศรีอยุธยา พบว่า มีกฎหมายลายลักษณ์อักษรจำนวนมาก แบ่งประเภทตามเนื้อหากฎหมายในแบบปัจจุบันได้เป็น กฎหมายสารบัญญัติ กฎหมายวิธีสบัญญัติ กฎหมายปกครอง และพบว่า ได้รับอิทธิพลของแนวคิดในพุทธศาสนาและศาสนาพราหมณ์แทรกในกฎหมายเหล่านี้จำนวนมาก แสดงให้เห็นถึงสภาพสังคม การเมือง การปกครอง และกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมในอดีตที่ยังมีร่องรอยเชื่อมโยงมายังกฎหมายไทยในปัจจุบันอีกด้วย