แนวทางการจัดการอาหารส่วนเกินในชุมชนเพื่อลดขยะอาหาร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ปัญหาอาหารส่วนเกิน (Food Surplus) และขยะอาหาร (Food Waste) ในปัจจุบันเป็นประเด็นสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคมทั่วโลกอย่างมาก บทความนี้จึงทำการศึกษาสาเหตุของการเกิดอาหารส่วนเกินที่เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดขยะอาหารในครัวเรือน ชุมชน และสังคมปัจจุบัน เพื่อเป็นแนวทางในการลดการเกิด และวิธีการนำเอาไปใช้ประโยชน์ โดยแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และลำดับขั้นของการจัดการขยะอาหาร (Food Waste Hierarchy) มาวิเคราะห์แนวทางการบริหารจัดการ การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการทบทวนวรรณกรรม และการวิเคราะห์เอกสาร โดยเปรียบเทียบแนวทางปฏิบัติที่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศมาประยุกต์ใช้กับบริบทของประเทศไทย
พบว่า แนวทางการจัดการอาหารส่วนเกินในชุมชนเพื่อลดขยะอาหาร 3 แนวคิด คือ (1) แนวคิดการจัดการอาหารส่วนเกินเชิงป้องกันแบบครบวงจรที่เน้นพฤติกรรมการบริโภคอย่างมีสติในระดับครัวเรือน (2) แบบจำลองเชิงแนวคิด 7 ขั้นตอนในการจัดการอาหารส่วนเกิน ตั้งแต่การวางแผนซื้อจนถึงการรีไซเคิลอาหารที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชุมชนได้จริง และ (3) การเชื่อมโยงระบบพฤติกรรมกับการออกแบบเชิงนโยบายในระดับชุมชน โดยเน้นการมีส่วนร่วมของภาคครัวเรือน ภาคธุรกิจ และภาครัฐ
องค์ความรู้ที่ได้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนานโยบายสาธารณะด้านความมั่นคงทางอาหาร การจัดการขยะ และการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน ตลอดจนสามารถประยุกต์ใช้เป็นต้นแบบในการขับเคลื่อนชุมชนต้นแบบไร้ขยะอาหาร (Zero Food Waste Community) ที่สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนข้อ 12.3 ได้อย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ. “แผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะของประเทศไทย ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2565 – 2570).” 2566. https://www.pcd.go.th/publication/28745/. สืบค้น 20 กันยายน 2566.
กรมควบคุมมลพิษ. รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ประจำปี พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, 2567.
กุลธิดา บรรจงศิริ. “แนวทางการจัดการอาหารที่ถูกทิ้ง.” วารสาร SAU JOURNAL OF SCIENCE TECHNOLOGY 4, ฉ.1 (มกราคม-มิถุนายน 2561): 43-53.
ณัฐธิดา บุนนาค. “Food Waste Index Report 2021 เผยว่า ผู้บริโภคทั่วโลกทิ้งอาหารไปเกือบ 17% โดยมาจากครัวเรือนมากที่สุด.” 2565. https://www.sdgmove.com/2021/03/17/food-waste-index-report-2021/. สืบค้นเมื่อ 21 เมษายน 2567.
เดือนเด่น นิคมบริรักษ์, ธารทิพย์ ศรีสุวรรณเกศ, กะรัตลักษณ์ เหลี่ยมเพชร, และศิราภรณ์ ธูปเทียน. แนวทางการจัดการอาหารส่วนเกินเพื่อลดปัญหาขยะอาหารที่เหมาะสมกับประเทศไทย: รายงานฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ, สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย, 2562.
บริษัท วีกรีน เคยู จำกัด. “ขยะอาหาร (Food Waste) ในไทยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ความท้าท้ายที่ต้องเผชิญ สู่การบริหารจัดการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน.” 2567. https://vgreenku.com/knowledge/food-waste-management-article-2. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2567.
พาณี [นามแฝง]. “12 แอป “ตัวช่วย” ให้คุณลดขยะอาหารจากครัวที่บ้านอย่างชาญฉลาด.” 2021. https://shorturl.asia/Z79fj. สืบค้นเมื่อ 12 มกราคม 2567.
มูลนิธิส่งเสริมสุขภาพไทย, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. “10 ขยะอาหาร อาหารส่วนเกินจะจัดการอย่างไรภายใต้วิถีแบบไทย ๆ.” 2566. https://shorturl.asia/IsE6A. สืบค้นเมื่อ 6 พฤษภาคม 2566.
ศุจิรัตน์ สิทธิโรจน์. “Food Waste เปลี่ยนขยะอาหารให้มีคุณค่า.” 2566. https://shorturl.asia/DkvRV. สืบค้นเมื่อ 12 มกราคม 2567.
Afton Halloran, Jesper Clement, Niels Kornum, Camelia Bucatariu, and Jakob Magid. “Addressing food waste reduction in Denmark.” Food Policy 49, No.1 (December 2014): 294-301,. https://shorturl.asia/TergA. accessed May 5, 2022.
Carmela Donato, Silvia Grappi, and Simona Romani. “Transforming Waste into Wellness: Enhancing Well-Being through Domestic Food Upcycling.” Resources, Conservation and Recycling 209, (June 2024): 107770. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2024.107770. accessed May 12, 2025
Carmen Priefer, Juliane Jörissen, and Klaus-Rainer Bräutigam, ITAS. “Food Waste Generation in Europe - Reasons, Scale, Impacts, and Prevention Strategies.” 2014. https://shorturl.asia/p3hEt. accessed June 9, 2022.
Chiara Donato, Silvia Grappi, and Stefania Romani. “Transforming Waste into Wellness: Enhancing Well-Being through Domestic Food Upcycling.” Resources, Conservation and Recycling 209, (October 2024): 107770. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2024.107770. accessed September 19, 2024.
Clara Cicatiello, Luigi Cembalo, Gianni Cicia, and Del Giudice T. “Food waste and sustainable consumption: The role of consumer behavior and food habits: Sustainability.” 2021. https://doi.org/10.3390/su13073728. accessed June 9, 2022.
Danique Wes. “Food wasted during the consumption life cycle.” 2015. https://edepot.wur.nl/350558. accessed June 9, 2022.
European Commission. Preparation study on food waste across EU 27. France: BIO Intelligence Service, 2021.
Huang, Yangjian, Chen Liu, and Xing Zhang. “AI and IoT in Food Waste Management: A Systematic Review.” Sustainability 14, no.9 (April 2022): 52–90. https://doi.org/10.3390/su14095290. accessed May 12, 2025.
Hugo Miguel Lisboa, Matheus Bittencourt Pasquali, Antonia Isabelly dos Anjos, Ana Maria Sarinho, Eloi Duarte de Melo, Rogério Andrade, Leonardo Batista, Janaina Lima, Yasmin Diniz, and Amanda Barros. “Innovative and Sustainable Food Preservation Techniques: Enhancing Food Quality, Safety, and Environmental Sustainability.” Sustainability 16, no.18 (2024): 8223. https://doi.org/10.3390/su16188223. accessed September 19, 2024.
Jenny Gustavsson, Christel Cederberg, Ulf Sonesson, Robert van Otterdijk, and Alexandre Meybeck. “Global food losses and food waste: Extent, causes and prevention.” 2011. https://www.fao.org/3/mb060e/mb060e00.htm. accessed May 5, 2022.
Jessica Aschemann-Witzel, Ilona de Hooge, Pegah Amani, and Marije Oostindjer. “Consumer-Related Food Waste: Causes and Potential for Action.” 2015. https://shorturl.asia/s5C0J. accessed February 6, 2022.
Julian Parfitt, Mark Barthel, and Sarah Macnaughton. “Review Food waste within food supply chains: quantification and potential for change to 2050.” Journal the Royal Society 365, No.1558 (November 2010): 3065-3081. https://shorturl.asia/9KeXl, accessed July 29, 2023.
Karin Schanes, Karin Dobernig, and Burcu Goezet. “Food waste matters—A systematic review of household food waste practices and policy interventions.” Journal of Cleaner Production 182, (May 2018): 978-991. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.02.030. accessed February 6, 2022.
Michele Corrado. “Understanding consumer food management behavior.” 2022. https://shorturl.asia/JMObS, accessed June 9, 2023.
Pongsun Bunditsakulchai, and Chen Liu. “Integrated Strategies for Household Food Waste Reduction in Bangkok.” Sustainability 13, no.14 (May 2021): 76-51. https://doi.org/10.3390/su13147651. accessed May 12, 2025.
Peter Lee, Peter Willis, Oakdene Hollins, and WRAP. “Waste arisings in the supply of food and drink to UK households (WRAP project code SC002-005).” 2010. https://shorturl.asia/82JYs. accessed February 6, 2022.
Robert Glanz. “Causes of Food Waste Generation in Households: An Empirical Analysis.” Master of Science thesis, University of Natural Resources and Applied Life Sciences, Vienna Department of Water Atmosphere and Environment and School of Applied Sciences, 2018, 40–41.
Tom Quested, Emily Marsh, David Stunell, and Andrew Parry. “Spaghetti soup: The complex world of food waste behaviours.” Resources, Conservation and Recycling 79, (October 2013): 43-51. https://shorturl.asia/Oq8iT. accessed July 19, 2022.
United Nations Environment Programme (UNEP). “Food Waste Index Report 2021.” 2021. https://shorturl.at/eNZAT. accessed April 27, 2025.
Yangjian Huang, Chen Liu, and Xing Zhang. “AI and IoT in Food Waste Management: A Systematic Review,” Sustainability 14, no.9 (May 2022): 52–90. https://doi.org/10.3390/su14095290. accessed February 11, 2024.
