Community Justice
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
This study adopts a qualitative approach to analyze the concepts, theories, and legal frameworks relevant to community justice. It further examines data from previous research, academic articles, theses, and official documents issued by both public and private agencies, domestically and internationally. The objectives of this research are: (1) to explore the meaning, significance, and role of community justice; (2) to examine existing models of community justice and their roles in addressing the limitations of the formal justice system; and (3) to explore guideline for promoting and developing community justice mechanisms in alignment with Sustainable Development Goal 16. The research is conducted using Thung Ton Si Village, Village No. 2, San Pa Muang Subdistrict, Mueang Phayao District, Phayao Province. Data was collected through participatory observation and from the Consumer Protection Center, Phayao Province.
The findings reveal that the target area manages community disputes informally, and that most community leaders lack adequate knowledge and understanding of alternative dispute resolution laws.Moreover, there is insufficient integration and cooperation between the community and relevant governmental or non-governmental organizations.The Social Return on Investment assessment indicates that implementing and developing community justice mechanisms in the target community yields economic and social value, producing positive behavioral, attitudinal, and quality-of-life changes among local residents, as well as generating sustainable long-term social impacts.
Based on these findings, the study recommends promoting the application of alternative dispute resolution (ADR)—particularly mediation—at the community level in Thung Ton Si Village, San Pa Muang Subdistrict, Mueang Phayao District, Phayao Province.Such implementation would enhance equitable and transparent access to justice, reduce costs, and support the development of a sustainable mechanism for community-level dispute management. This aligns with the objectives of SDG 16, which aims to foster a peaceful, just, and inclusive society for all.
Article Details
References
กิตติพงษ์ กิตยารักษ์. การพัฒนาระบบยุติธรรมชุมชนในไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย, 2550.
คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. “ผลตอบแทนทางสังคม.”2563. https://thailand-sroi.online/sroi-meaning/. สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2568.
จินตวีร์ เกษมศุข. “แนวคิดการมีส่วนร่วมของประชาชนเพื่อการพัฒนาชุมชนที่ยั่งยืน.” วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 26, ฉ.50 (มกราคม - เมษายน 2561): 169. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/116188/89514. สืบค้นเมื่อ 19 ตุลาคม 2568.
จิรวัฒน์ สุริยะโชติชยางกูล, และนณริฏ พิศลยบุตร. “โครงการศึกษาวิจัย การสำรวจสถานะของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในบริบทประเทศไทย และทางเลือกมาตรการทางเศรษฐศาสตร์ สังคม และกฎหมาย สำหรับ เป้าหมายที่ 16 : ส่งเสริมสังคมที่สงบสุขและครอบคลุม เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ให้ทุกคนเข้าถึงความยุติธรรม และสร้างสถาบันที่มีประสิทธิผล รับผิดชอบ และครอบคลุมในทุกระดับ.” 2560. https://www.sdgmove.com/wp-content/uploads/2023/08/final-report-sdgs-goal-16.pdf. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2567.
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย. “กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ : การปรับกระบวนทัศน์กระบวนการยุติธรรมไทย.” วิทยานิพนธ์ หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาชาวิชาสหวิทยาการ คณะบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2548. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:114609. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย. ระบบยุติธรรมและยุติธรรมทางเลือก : แนวการวิเคราะห์เชิงสังคมศาสตร์. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556.
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย, ชัยทิศ พิเศษสกลกิจ, และวิชชาญ ชนะชัยวิบูลย์วัฒน์. กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ : การคืนอำนาจ แก่เหยื่ออาชญากรรมและชุมชน. (รายงานการวิจัย). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย สกว., 2548, 33.
ชลัท ประเทืองรัตนา. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน พ.ศ. 2562 : โอกาสและข้อท้าทาย.” วารสารกระบวนการยุติธรรม 14, ฉ.3 (กันยายน – ธันวาคม 2564): 9. https://so04.tcithaijo.org/ index.php/JTJS/article/view/250757/173747.สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568.
เทศบาลตำบลสันป่าม่วง. “หมู่บ้านทุ่งต้นศรี.” 2567. https://www.sanpamuang.go.th/site/บ้านทุ่งต้นศรีหมู่ที่-2. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 136 ตอนที่ 67 ก (22 พฤษภาคม พ.ศ. 2562): 21.
ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Centre for SDG Research and Support: SDG Move). “ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับ SDG.” 2564. https://www.sdgmove.com/intro-to-sdgs/. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2567.
สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ). “คู่มือกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2.” 2564. https://www.unodc.org/documents/justice-and-prison-reform/th-fijlpqrtxz19.pdf. สืบค้นเมื่อ 21 สิงหาคม 2568.
สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ). “วาระแห่งชาติ… ขับเคลื่อนหลักนิติธรรมนำไทย.” 2567. https://www.tijthailand.org/highlight/detail/rule-of-law-forum-2024. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
สัญญพงศ์ ลิ่มประเสริฐ, สุจินต์ เสนาแพทย์, รพีพร สายสงวน, และวศิน อุสันโน. “ยุติธรรมชุมชน: กระบวนการยุติธรรมทางเลือกในสังคมไทย.” งานประชุมวิชาการระดับชาติ, มหาวิทยาลัยรังสิต, 26 เมษายน 2562.
สัญญพงศ์ ลิ่มประเสริฐ. “กระบวนการยุติธรรมชุมชนในประเทศไทย.” วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสมหาบัณฑิต วิชาเอกกฎหมายอาญาและกระบวนการยุติธรรม สาขาวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมมาธิราช. 2559. https://ir.stou.ac.th/handle/123456789/841, สืบค้นเมื่อ 19 ตุลาคม 2568.
สำนักงานกิจการยุติธรรม กระทรวงยุติธรรม. “รายงานผลการดำเนินงานตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 16 ประจำปี 2566 (SDGs 16 Progress Report 2023).” 2566. https://www.oja.go.th/2024/08/29/sdg16-2024/. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2567.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. “รายงานผลการดำเนินงานตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 16 Thailand SDGs Progress Report 2020.” 2564. https://www.oja.go.th/2021/10/18/thailandsdgs16pr2020/. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. คู่มือปฏิบัติงานศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน (ศกช.) ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: บริษัทรีปริ้น จำกัด, 2563.
สุชาดา ศรีใหม่. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ศึกษาเปรียบเทียบภาคประชาชน และคณะกรรมการหมู่บ้าน.” วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น 5, ล.2 (กรกฎาคม – ธันวาคม 2564): 169. https://so04.tcithaijo.org/index.php/llsj/article/view/253791/173928.สืบค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2568.
อัคคกร ไชยพงษ์, วชิรวิชญ์ อิทธิธนาศุภวิชญ์, และนิรมล ยินดี. “มาตรการของศูนย์ยุติธรรมชุมชนในการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนให้ประสบความสำเร็จและการนำมาใช้.” วารสารกระบวนการยุติธรรม 12, ฉ.3 (กันยายน – ธันวาคม 2562): 78. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/245627/166821.สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568.
Analytics and Statistics Section (DASS), United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), United Nations Development Programmed (UNDP). “Global progress report on Sustainable Development Goal 16 indicators: A wake-up call for action on peace, justice and inclusion.” 2023. https://www.undp.org/publications/global-progress-report-sustainable-development-goal-16-indicators-wake-call-action-peace-justice-and-inclusion. accessed November 15, 2024.
United Nations Department of Public Information, NY. “Universal Declaration of Human Rights – Thai.” 2558. https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/thai. accessed October 19, 2025.
United Nations. “Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development2015.https:digitallibrary.un.org/record/3923923?v=pdf#files. accessed October 19, 2025.
