ยุติธรรมชุมชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อศึกษาวิเคราะห์แนวคิด ทฤษฎี และกรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมชุมชน ตลอดจนศึกษาข้อมูลจากงานวิจัย บทความ วิทยานิพนธ์ และเอกสารของหน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง ทั้งในประเทศและต่างประเทศ วัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อ (1) ศึกษาความหมาย ความสำคัญ และบทบาทของยุติธรรมชุมชน (2) ศึกษารูปแบบของยุติธรรมชุมชนที่ใช้ในปัจจุบันและบทบาทในการแก้ไขข้อจำกัดของกระบวนการยุติธรรมทางหลัก และ (3) ศึกษาแนวทางการส่งเสริมและพัฒนากลไกยุติธรรมชุมชนให้สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) เป้าหมายที่ 16 ในพื้นที่หมู่บ้านทุ่งต้นศรี หมู่ที่ 2 ตำบลสันป่าม่วง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา โดยเก็บข้อมูลจากการสังเกตุแบบมีส่วนร่วม และข้อมูลจากศูนย์คุ้มครองสิทธิผู้บริโภค จังหวัดพะเยา
ผลการศึกษาพบว่า พื้นที่เป้าหมายมีการบริหารจัดการข้อพิพาทภายในชุมชนในลักษณะไม่เป็นทางการ ผู้นำชุมชนส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมายว่าด้วยการระงับข้อพิพาททางเลือก และยังขาดการบูรณาการความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐหรือองค์กรอื่นที่เกี่ยวข้อง และการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) แสดงให้เห็นว่าการนำกระบวนการยุติธรรมชุมชนมาส่งเสริมและพัฒนาเพื่อให้มีการนำไปใช้ในชุมชนเป้าหมาย จะทำให้มีความคุ้มค่าเชิงเศรษฐกิจและสังคม ส่งผลให้เกิดผลกระทบการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกต่อพฤติกรรม ทัศนคติ และคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชนเป้าหมาย ทั้งยังสร้างผลกระทบทางสังคมในระยะยาวอย่างยั่งยืน
จากผลการศึกษา เห็นควรส่งเสริมให้มีการนำกระบวนการยุติธรรมทางเลือก โดยเฉพาะการยุติข้อพิพาทด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพาท มาประยุกต์ใช้ในระดับชุมชนในพื้นที่หมู่บ้านทุ่งต้นศรี หมู่ที่ 2 ตำบลสันป่าม่วง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงความยุติธรรมได้อย่างเท่าเทียม โปร่งใส ลดต้นทุน และสามารถพัฒนาเป็นกลไกยั่งยืนในการจัดการข้อพิพาทในอนาคต ทั้งนี้เพื่อให้สอดคล้องกับเป้าหมาย SDGs 16 ที่มุ่งเน้นการสร้างสังคมที่สงบสุข เป็นธรรม และครอบคลุมถึงประชาชนทุกคน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กิตติพงษ์ กิตยารักษ์. การพัฒนาระบบยุติธรรมชุมชนในไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย, 2550.
คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. “ผลตอบแทนทางสังคม.”2563. https://thailand-sroi.online/sroi-meaning/. สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2568.
จินตวีร์ เกษมศุข. “แนวคิดการมีส่วนร่วมของประชาชนเพื่อการพัฒนาชุมชนที่ยั่งยืน.” วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ 26, ฉ.50 (มกราคม - เมษายน 2561): 169. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/116188/89514. สืบค้นเมื่อ 19 ตุลาคม 2568.
จิรวัฒน์ สุริยะโชติชยางกูล, และนณริฏ พิศลยบุตร. “โครงการศึกษาวิจัย การสำรวจสถานะของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในบริบทประเทศไทย และทางเลือกมาตรการทางเศรษฐศาสตร์ สังคม และกฎหมาย สำหรับ เป้าหมายที่ 16 : ส่งเสริมสังคมที่สงบสุขและครอบคลุม เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ให้ทุกคนเข้าถึงความยุติธรรม และสร้างสถาบันที่มีประสิทธิผล รับผิดชอบ และครอบคลุมในทุกระดับ.” 2560. https://www.sdgmove.com/wp-content/uploads/2023/08/final-report-sdgs-goal-16.pdf. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2567.
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย. “กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ : การปรับกระบวนทัศน์กระบวนการยุติธรรมไทย.” วิทยานิพนธ์ หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาชาวิชาสหวิทยาการ คณะบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2548. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:114609. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย. ระบบยุติธรรมและยุติธรรมทางเลือก : แนวการวิเคราะห์เชิงสังคมศาสตร์. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556.
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย, ชัยทิศ พิเศษสกลกิจ, และวิชชาญ ชนะชัยวิบูลย์วัฒน์. กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ : การคืนอำนาจ แก่เหยื่ออาชญากรรมและชุมชน. (รายงานการวิจัย). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย สกว., 2548, 33.
ชลัท ประเทืองรัตนา. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน พ.ศ. 2562 : โอกาสและข้อท้าทาย.” วารสารกระบวนการยุติธรรม 14, ฉ.3 (กันยายน – ธันวาคม 2564): 9. https://so04.tcithaijo.org/ index.php/JTJS/article/view/250757/173747.สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568.
เทศบาลตำบลสันป่าม่วง. “หมู่บ้านทุ่งต้นศรี.” 2567. https://www.sanpamuang.go.th/site/บ้านทุ่งต้นศรีหมู่ที่-2. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 136 ตอนที่ 67 ก (22 พฤษภาคม พ.ศ. 2562): 21.
ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Centre for SDG Research and Support: SDG Move). “ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับ SDG.” 2564. https://www.sdgmove.com/intro-to-sdgs/. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2567.
สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ). “คู่มือกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2.” 2564. https://www.unodc.org/documents/justice-and-prison-reform/th-fijlpqrtxz19.pdf. สืบค้นเมื่อ 21 สิงหาคม 2568.
สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ). “วาระแห่งชาติ… ขับเคลื่อนหลักนิติธรรมนำไทย.” 2567. https://www.tijthailand.org/highlight/detail/rule-of-law-forum-2024. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
สัญญพงศ์ ลิ่มประเสริฐ, สุจินต์ เสนาแพทย์, รพีพร สายสงวน, และวศิน อุสันโน. “ยุติธรรมชุมชน: กระบวนการยุติธรรมทางเลือกในสังคมไทย.” งานประชุมวิชาการระดับชาติ, มหาวิทยาลัยรังสิต, 26 เมษายน 2562.
สัญญพงศ์ ลิ่มประเสริฐ. “กระบวนการยุติธรรมชุมชนในประเทศไทย.” วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสมหาบัณฑิต วิชาเอกกฎหมายอาญาและกระบวนการยุติธรรม สาขาวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมมาธิราช. 2559. https://ir.stou.ac.th/handle/123456789/841, สืบค้นเมื่อ 19 ตุลาคม 2568.
สำนักงานกิจการยุติธรรม กระทรวงยุติธรรม. “รายงานผลการดำเนินงานตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 16 ประจำปี 2566 (SDGs 16 Progress Report 2023).” 2566. https://www.oja.go.th/2024/08/29/sdg16-2024/. สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2567.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. “รายงานผลการดำเนินงานตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 16 Thailand SDGs Progress Report 2020.” 2564. https://www.oja.go.th/2021/10/18/thailandsdgs16pr2020/. สืบค้นเมื่อ 30 ตุลาคม 2568.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. คู่มือปฏิบัติงานศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน (ศกช.) ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: บริษัทรีปริ้น จำกัด, 2563.
สุชาดา ศรีใหม่. “การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ศึกษาเปรียบเทียบภาคประชาชน และคณะกรรมการหมู่บ้าน.” วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น 5, ล.2 (กรกฎาคม – ธันวาคม 2564): 169. https://so04.tcithaijo.org/index.php/llsj/article/view/253791/173928.สืบค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2568.
อัคคกร ไชยพงษ์, วชิรวิชญ์ อิทธิธนาศุภวิชญ์, และนิรมล ยินดี. “มาตรการของศูนย์ยุติธรรมชุมชนในการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนให้ประสบความสำเร็จและการนำมาใช้.” วารสารกระบวนการยุติธรรม 12, ฉ.3 (กันยายน – ธันวาคม 2562): 78. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/245627/166821.สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568.
Analytics and Statistics Section (DASS), United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), United Nations Development Programmed (UNDP). “Global progress report on Sustainable Development Goal 16 indicators: A wake-up call for action on peace, justice and inclusion.” 2023. https://www.undp.org/publications/global-progress-report-sustainable-development-goal-16-indicators-wake-call-action-peace-justice-and-inclusion. accessed November 15, 2024.
United Nations Department of Public Information, NY. “Universal Declaration of Human Rights – Thai.” 2558. https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/thai. accessed October 19, 2025.
United Nations. “Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development2015.https:digitallibrary.un.org/record/3923923?v=pdf#files. accessed October 19, 2025.
