ความรับผิดทางละเมิดของผู้ให้บริการแพลตฟอร์มในฐานะผู้เผยแพร่โดยปริยาย ในคดีหมิ่นประมาทบนสื่อสังคมออนไลน์

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความรับผิดทางละเมิดของผู้ให้บริการแพลตฟอร์มในฐานะผู้เผยแพร่โดยปริยาย ในคดีหมิ่นประมาทบนสื่อสังคมออนไลน์ ภายใต้ระบบกฎหมายไทยและกฎหมายต่างประเทศ โดยมุ่งเน้นการประยุกต์ใช้หลักกฎหมายแพ่งว่าด้วยความรับผิดทางละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 และมาตรา 432 ควบคู่กับการวิเคราะห์มาตรา 15 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2560

ผลการศึกษาพบว่า ระบบกฎหมายไทยยังขาดกลไกทางกฎหมายที่เชื่อมโยงความรับผิดของแพลตฟอร์มเข้ากับหลักความผิดจากการกระทำของตนเอง (fault-based liability) อย่างชัดเจน อีกทั้ง ไม่สามารถนำมาตรา 15 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2560 มาใช้บังคับแก่กรณีหมิ่นประมาทได้ เนื่องจากมาตรา 14 วรรคแรกบัญญัติไว้ชัดเจนว่า “ไม่รวมการกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท” ดังนั้น การหมิ่นประมาทบนสื่อสังคมออนไลน์จึงไม่อยู่ในขอบเขตการบังคับใช้ของมาตรา 15 ทำให้ผู้ให้บริการไม่สามารถถูกกำหนดความรับผิดตามบทบัญญัติดังกล่าวได้

จากการศึกษากฎหมายเปรียบเทียบพบว่า สหรัฐอเมริกายึดแนวทางภูมิคุ้มกันเบ็ดเสร็จ (Absolute Immunity) ภายใต้มาตรา 230 แห่งกฎหมายว่าด้วยการสื่อสารที่เหมาะสม (Communications Decency Act) ซึ่งสร้างภูมิคุ้มกันที่กว้างเกินสมควรจนลดทอนความรับผิดของแพลตฟอร์ม สหภาพยุโรปใช้แนวทางภูมิคุ้มกันแบบมีเงื่อนไข (Conditional Safe Harbour) ภายใต้คำสั่งว่าด้วยพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (E-Commerce Directive) และกฎหมายการให้บริการดิจิทัล (Digital Services Act (DSA)) โดยกำหนดกลไกแจ้งและลบข้อมูล (notice-and-takedown) เป็นเงื่อนไขในการยกเว้นความรับผิด ส่วนออสเตรเลียได้พัฒนาแนวคิดผู้เผยแพร่โดยปริยาย ผ่านคำพิพากษาศาลสูงสุดในคดี Fairfax –Media Publications v Voller (2021) และ Google LLC v Defteros (2022) ซึ่งวางหลักการจำแนกระหว่างพฤติกรรมเชิงรุกและเชิงรับของแพลตฟอร์มได้อย่างเป็นระบบ และสอดคล้องกับหลักความยุติธรรมทางละเมิด ในบริบทไทยแนวคิดผู้เผยแพร่โดยปริยายสามารถอธิบายได้ภายใต้กรอบของความผิดจากการกระทำของตนเองหรือการละเว้นที่ควรกระทำ โดยตีความว่าผู้ให้บริการแพลตฟอร์มซึ่งเปิดพื้นที่ให้เผยแพร่ข้อความหมิ่นประมาทโดยไม่ใช้ความระมัดระวังตามสมควร อาจถือได้ว่ามีส่วนร่วมในผลแห่งการกระทำละเมิดในลักษณะเดียวกับผู้เผยแพร่โดยปริยาย