ความแตกต่างระหว่างการเปลี่ยนกุญแจเสียงและการย้ายศูนย์กลางเสียง

บทคัดย่อ

ปัจจุบันการศึกษาดนตรีระดับอุดมศึกษาในประเทศไทยเผชิญปัญหาหลายด้าน เช่น การจัดการเรียนการสอน สื่อการสอน อุปกรณ์ที่ใช้สำหรับการเรียนการสอน และการเข้าถึงองค์ความรู้ที่ถูกต้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การใช้คำศัพท์เฉพาะทางดนตรีที่มีความพยายามแปลจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาไทย ซึ่งถูกใช้กันในรายวิชาที่เกี่ยวข้องกับการอธิบายเชิงทฤษฎีดนตรีภายใต้แนวคิดการประสานเสียงที่เป็นไปตามธรรมเนียมปฏิบัติเดิมหรือดนตรีโทนัล โดยปัญหาเกิดขึ้นเมื่อแปลคำศัพท์เฉพาะเป็นภาษาไทย แล้วทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อน เกิดความสับสน กระทั่งเกิดความเข้าใจที่ผิด ๆ บทความวิชาการฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์ต้องการสร้างความเข้าใจใหม่ พร้อมทั้งยกตัวอย่างและคำอธิบาย เพื่อให้สอดคล้องกับความหมายแท้จริงของคำศัพท์ระหว่างคำว่า “การเปลี่ยนกุญแจสียงและการย้ายศูนย์กลางเสียง”

จากเอกสารและตำราที่ใช่ในการเรียนการสอนดนตรีในประเทศไทย ล้วนแปลคำว่า “มอดูเลชัน” เป็น “การเปลี่ยนกุญแจเสียง” ซึ่งคำแปลนี้ไม่สอดคล้องและไม่ตรงกับความหมายจริง ส่งผลให้เกิดหรือสร้างความเข้าใจคลาดเคลื่อนไปถึงบทเพลงที่มีการใช้กุญแจเสียงคู่ขนานระหว่างกลุ่มเสียงเมเจอร์และไมเนอร์ว่า เป็นส่วนหนึ่งของเทคนิคการเปลี่ยนกุญแจเสียงเช่นกัน ด้วยเหตุที่กลุ่มเสียงทั้งสองใช้เครื่องหมายประจำกุญแจเสียงต่างกัน แต่ในความเป็นจริงแล้วความหมายที่แท้จริงของคำว่ามอดูเลชัน หมายถึง “การย้ายศูนย์กลางเสียงหรือการย้ายโน้ตทอนิก” ไปยังศูนย์กลางเสียงหรือโน้ตทอนิกใหม่

ดังนั้น จึงจำเป็นต้องสร้างความเข้าใจใหม่สำหรับคำว่า “มอดูเลชัน” ลองพิจารณาโน้ตทอนิกระหว่างกุญแจเสียง CM และ Cm ซึ่งใช้เครื่องหมายประจำกุญแจเสียงต่างกัน แต่มีโน้ตทอนิกตัว C เหมือนกัน กรณีเช่นนี้เรียกว่า “กุญแจเสียงคู่ขนาน” ซึ่งเป็น “การเปลี่ยนกลุ่มเสียง การเปลี่ยนโมด หรือการผสมโมด” ส่วนกุญแจเสียง CM และ Am ใช้เครื่องหมายประจำกุญแจเสียงและกลุ่มโน้ตเดียวกันแต่โน้ตทอนิกต่างกัน กรณีนี้เป็นการย้ายศูนย์กลางเสียงแบบ “กุญแจเสียงร่วม” ไม่ว่าเป็นการย้ายจากกลุ่มเสียงเมเจอร์ไปยังไมเนอร์ หรือจากกลุ่มเสียงไมเนอร์ไปยังเมเจอร์ ส่วนโน้ตทอนิกระหว่างกุญแจเสียง BM กับ CbM สะกดโน้ตทอนิกและใช้เครื่องหมายประจำกุญแจเสียงต่างกัน กรณีนี้เป็น “กุญแจเสียงเอ็นฮาร์มอนิก” ซึ่งไม่ถือว่าเป็นการย้ายศูนย์กลางเสียง เนื่องจากยังคงได้ยินกลุ่มเสียงเดิมบนศูนย์กลางเสียงโน้ตตัวเดิม

การย้ายศูนย์กลางเสียงหรือย้ายโน้ตทอนิกจึงมีเพียง 3 แบบ คือ 1) แบบกุญแจเสียงร่วม 2) แบบกุญแจเสียงใกล้เคียง และ 3) แบบกุญแจเสียงห่างไกล ส่วนกุญแจเสียงคู่ขนานและกุญแจเสียงเอ็นฮาร์มอนิก ไม่เป็นการย้ายกุญแจเสียง ส่วนคอร์ดร่วมที่เกิดขึ้นขณะกำลังย้ายโน้ตทอนิก ซึ่งเป็นทรัยแอดเดียวกันที่สร้างขึ้นได้ทั้งบนกุญแจเสียงเดิมและกุญแจเสียงใหม่ มีเรียกชื่อเฉพาะว่า “คอร์ดร่วมไดอะทอนิก” นอกจากนี้ การย้ายโน้ตทอนิกสามารถย้ายไปทรัยแอดชนิดเมเจอร์หริอไมเนอร์เท่านั้น ส่วนทรัยแอดชนิดดิมินิชท์และออกเมนเทดไม่สามารถรองรับการย้ายศูนย์กลางเสียงได้ เนื่องจากไม่มีกุญแจเสียงให้กับทรัยแอดทั้งสอง

สำหรับการพิจารณาว่ามีการย้ายกุญแจเสียงหรือไม่ ควรต้องฟังบทเพลงประกอบการตัดสินใจ เนื่องจากบางคนอาจได้ยินศูนย์กลางเสียงใหม่นานพอที่จะกล่าวว่ามีการย้ายโน้ตทอนิก แต่บางคนอาจรู้สึกเป็นเพียง “การย้ายโน้ตทอนิกชั่วคราว” รวมถึงการระบุ “จุดย้ายศูนย์กลางเสียง” และจำนวนคอร์ดร่วม ซึ่งผลการวิเคราะห์ที่ต่างกันมิใช่สาระสำคัญ ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจหรือการตีความของแต่ละบุคคล บทเพลงจำนวนมากไม่มีการเปลี่ยนเครื่องหมายประจำกุญแจเสียง แม้จะมีการย้ายศูนย์กลางเสียงเกิดขึ้น อย่างไรก็ตาม สามารถพบการเปลี่ยนเครื่องหมายประจำกุญแจเสียงระหว่างประโยคเพลง ตอนเพลง และ/หรือท่อนเพลง ได้เช่นกัน ส่วนกระบวนเพลงที่มีการระบุกุญแจเสียงใหม่นั้นเป็นเพียงการเปลี่ยนกุญแจเสียง เพื่อเป็นการกำหนดศูนย์กลางเสียงให้ใหม่ มิใช่การย้ายศูนย์กลางเสียงภายใต้ความหมายของ “มอดูเลชัน”