การศึกษาการพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรและพฤติกรรมผู้บริโภคโดยกระบวนการวิจัยแบบผสมผสาน

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์การพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของชุมชน ตำบลคลองหน้า อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี ตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน 2) ศึกษาสถานการณ์การตลาดของผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของชุมชน และ 3) ศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภคผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร วิธีดำเนินการศึกษาใช้รูปแบบการศึกษาวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ วิธีเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามในการเก็บรวบรวมข้อมูลของผู้บริโภคจากกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 400 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ความถี่ ร้อยละและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่เน้นการวิจัยแบบมีส่วนร่วม ด้วยการเก็บข้อมูลจากเอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง การประชุมกลุ่มย่อย การทำแผนที่ชุมชน ปฏิทินการผลิต และเส้นแบ่งเวลา ผลการวิจัยพบว่า 1) ผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของชุมชน มีรูปแบบการพัฒนาโดยแบ่งตามวัตถุประสงค์ได้เป็น 3 ด้าน คือ ด้านการเพาะปลูก ด้านการแปรรูป และด้านการค้นคว้าทดลองพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่  2) สถานการณ์การตลาด เกษตรกรมีการสร้างเครือข่ายภายในและภายนอกตำบล เพื่อให้ความช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ทั้งในด้านการเผยแพร่ความรู้ด้านการทำเกษตรและชักชวนกันออกจำหน่ายผลิตภัณฑ์ตามสถานที่จัดกิจกรรมต่าง ๆ นอกเหนือจากตลาดนัดหลักภายในตำบลคลองห้า 3) การศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภค พบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่มีความเห็นว่าผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรที่สามารถนำมาแปรรูปได้ดี คือ กล้วย โดยสิ่งที่ให้ความสำคัญเป็นลำดับแรก คือ คุณภาพ มีการรับรู้ข่าวสารเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์จากช่องทางอินเตอร์เน็ต/เว็บไซต์ วัตถุประสงค์คือซื้อเพื่อใช้บริโภคในครอบครัว และบุคคลที่มีอิทธิพลในการตัดสินใจซื้อมากที่สุด คือ ตนเอง การวิเคราะห์ระดับความคิดเห็นของผู้บริโภคต่อปัจจัยทางการตลาด ได้แก่ ส่วนประสมทางการตลาด (4P’s) พบว่าผู้บริโภคให้ความสำคัญกับคุณลักษณะของผลิตภัณฑ์มากที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านความคุ้มค่ากับประโยชน์ที่ได้รับ รองลงมาคือการส่งเสริมการขาย หรือโปรโมชั่น ที่มีการแจกสินค้าตัวอย่าง/ทดลองชิม ด้านช่องทางการจัดจำหน่าย ได้แก่ สถานที่จัดจำหน่ายสะดวก เข้าถึงง่าย และสุดท้ายคือราคา ทั้งนี้ ผู้บริโภคมักตัดสินใจซื้อสินค้าที่ราคาถูกกว่าสินค้ายี่ห้ออื่นที่มีคุณภาพเท่าเทียมกัน