รัฐธรรมนูญกับพัฒนาการของรัฐชาติสมัยใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มุ่งศึกษาที่มาและพัฒนาการของรัฐธรรมนูญนับจากอดีตถึงปัจจุบัน โดยใช้กรอบแนวคิด “สัญญาประชาคม” วิเคราะห์ร่วมกับพัฒนาการของรัฐชาติสมัยใหม่ภายใต้แนวทางตามข้อตกลงใน “สนธิสัญญาเวสต์ฟาเลีย” ที่ก่อให้เกิดหลัก “อำนาจอธิปไตย” อันนำไปสู่การปกครองรูปแบบ “รัฐฆราวาส” ที่แยกอำนาจของศาสนาออกจากการเมืองอย่างชัดเจน โดยพบว่า “รัฐธรรมนูญ” เป็นระเบียบ กฎเกณฑ์ ข้อบังคับ และกติกาของสังคมที่ผู้ปกครองได้กำหนดขึ้นมาและบังคับใช้ในรูปแบบต่าง ๆ มาอย่างยาวนาน โดยถูกพัฒนามาอย่างต่อเนื่องจนมีลักษณะรูปแบบที่เด่นชัด ดังเช่นที่ปรากฏใน “กฎบัตรแมกนา คาร์ตา” ของประเทศอังกฤษ ไปจนถึงการจัดทำรัฐธรรมนูญที่เป็นลายลักษณ์อักษรภายหลังจากการสถาปนาประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งต่อมาก็ได้กลายเป็นค่านิยมกระแสหลักภายใต้แนวทางตาม “ระบอบรัฐธรรมนูญนิยม” ที่แพร่กระจายไปอย่างกว้างขวาง และยังถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญทางด้านการปกครองของรัฐชาติสมัยใหม่ทั่วโลก ไม่ว่าการปกครองนั้นจะอยู่ในระบอบประชาธิปไตย สังคมนิยม คอมมิวนิสต์ เผด็จการอำนาจนิยม หรือรูปแบบอื่นใดก็ตาม นอกจากนี้ รัฐธรรมนูญยังช่วยสร้างความมั่นคงให้กับสถาบันทางการเมืองภายในรัฐ โดยถือเป็นลักษณะของการประนีประนอมอำนาจทางการเมืองที่การันตีได้ว่าจะไม่นำไปสู่ความขัดแย้งขั้นรุนแรง ดังเช่นกรณีการลงนามในเอกสารฉบับต่าง ๆ ของกษัตริย์อังกฤษที่เป็นการต่อรองอำนาจทางการเมืองกับเหล่าขุนนางในรัฐสภา ถือเป็นลักษณะของการปฏิรูปการเมืองที่ส่งผลทำให้สถาบันกษัตริย์ยังคงดำรงอยู่และสามารถรักษาสถานภาพของการเป็นประมุขแห่งรัฐมาได้อย่างมั่นคงยาวนานจวบจนถึงยุคปัจจุบัน แม้ว่าลักษณะของรัฐธรรมนูญอังกฤษจะเป็นกฎหมายที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษรก็ตาม