วาทกรรมความจนในบทเพลงลูกทุ่งอีสาน

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาชุดวาทกรรมความจนที่ประกอบสร้างผ่านบทเพลงลูกทุ่งอีสานที่ประพันธ์โดยสลา คุณวุฒิ โดยใช้ข้อมูลบทเพลงลูกทุ่งอีสานจากเว็บไซต์ www.youtube.com ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2525 ซึ่งเป็นปีที่สลา คุณวุฒิ เข้าสู่วงการเพลงเป็นครั้งแรก จนถึงวันที่ 30 มีนาคม 2567 ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับความจน และหมายรวมถึงความขัดสนด้านรายได้ ความยากลำบาก ตลอดจนความไม่คล่องตัวทางสถานะทางการเงิน จำนวนทั้งสิ้น 122 เพลง โดยใช้ทฤษฎีวาทกรรมของมิเชล ฟูโกต์ (Michel Foucault) มาประยุกต์ใช้ในงานวิจัย ผลการวิจัยพบการประกอบสร้างวาทกรรมความจน 4 ลักษณะ ได้แก่ 1) ความจน คือ การด้อยโอกาสและสถานะทางสังคม 2) ความจน คือ แรงผลักดันให้ต่อสู้ 3) ความจน คือ ครู และ 4) ความจน คือ เครื่องมือคัดคน ตามลำดับ โดยวาทกรรมความจนในบทเพลงลูกทุ่งอีสานที่ประพันธ์โดยสลา คุณวุฒิ ที่ถูกประกอบสร้างขึ้นได้เผยให้เห็นอำนาจซ่อนเร้นในแง่มุมต่าง ๆ เช่น การด้อยสถานะทางสังคม การด้อยโอกาสทางการศึกษา การถูกกีดกันจากวัฒนธรรมสมัยใหม่ รวมถึงการย้ายถิ่นฐานเข้าเมืองหลวงเพื่อประกอบอาชีพ ความทะเยอทะยาน ความเหลื่อมล้ำในสังคม เป็นต้น ในทางกลับกันวาทกรรมความจนยังเผยให้เห็นแง่มุมที่ดีงามของความจนที่ถูกประกอบสร้างขึ้นในทางจรรโลงใจ ทั้งการยกให้ความจนเป็นครูสอนความอดทน การยกให้ความจนเป็นเครื่องมือพิสูจน์ความจริงใจจากคน ความพึงพอใจในสิ่งที่ตนมี ตลอดจนการมองความจนเป็นเรื่องปกติธรรมดา จนทำให้มองข้ามการโหยหาความยุติธรรมหรือความเสมอภาคจากภาครัฐ