พิธีกรรมการทำขวัญนาเกลือ: กรณีศึกษาชุมชนบ้านป่าแดงอำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเชื่อ และพิธีกรรมเกี่ยวกับการทำขวัญนาเกลือ ของชุมชนบ้านป่าแดง อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี การศึกษาพิธีกรรมการทำขวัญนาเกลือในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้การสังเกต การสัมภาษณ์ และการบันทึก นำเสนอผลการศึกษาแบบการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา (Descriptive Statistic) ศึกษาข้อมูลจากชาวบ้านในพื้นที่ชุมชนบ้านป่าแดง อำเภอท่าใหม่จังหวัดจันทบุรี ที่ประกอบอาชีพทำนาเกลือ และเป็นปราชญ์ชาวบ้านที่มีความรู้ในเรื่องพิธีกรรมการทำขวัญนาเกลือเป็นอย่างดี ผลการวิจัยพบว่าความเชื่อและพิธีกรรมการทำขวัญนาเกลือ ของชุมชนบ้านป่าแดง อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี เป็นพิธีกรรมที่สืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ชาวบ้านที่ประกอบอาชีพการทำนาเกลือจะต้องทำพิธีทำขวัญนาเกลือ หรือไหว้ศาลนาเกลือเมื่อถึงฤดูเก็บเกี่ยวผลผลิตของทุกปี เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ตนเองและครอบครัว และการประกอบพิธีกรรมยังมีความเชื่อว่าเป็นการไหว้บูชาพระแม่ธรณีเทวดาที่ปกปักรักษานาเกลือ เป็นการสร้างขวัญกำลังใจและขอพรสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยปกป้องดูแลผืนนาเกลือส่งผลให้นาเกลือมีผลผลิตที่ดีรวมถึงเป็นการไหว้บูชาและขอพรตาพุกซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าเป็นผู้ทำนาเกลือคนแรก ส่วนข้อห้ามเกี่ยวกับนาเกลือพบว่ามีข้อห้าม ดังนี้ 1) ห้ามกางร่มในบริเวณพื้นที่นาเกลือเพราะการทำนาเกลือต้องอาศัยแสงแดด และสภาพภูมิอากาศที่ดีหากมีคนกางร่มเข้าไปในบริเวณนาเกลือเชื่อกันว่าเป็นการลบหลู่จะเกิดฝนตกและทำให้ผลผลิตเสียหาย 2) ห้ามซื้อ–ขายเกลือหลังพระอาทิตย์ตกดินเพราะมีความเชื่อว่าเป็น กุศโลบายของคนโบราณที่กลัวว่าหากมืดค่ำแล้วถ้ายังขายเกลือจะทำให้หยิบผิดสลับกับน้ำตาลหรือผงชูรสเพราะมีลักษณะคล้ายกัน