โคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์: ศิลปวิธีแห่งภาษาวรรณศิลป์ และอิทธิพลต่อชุมชนป่าโมก จังหวัดอ่างทอง

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาศิลปวิธีแห่งภาษาวรรณศิลป์ในโคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์ และ 2) ศึกษาอิทธิพลของโคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์ที่มีต่อชุมชนป่าโมก จังหวัดอ่างทอง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผสานการวิจัยเอกสารร่วมกับข้อมูลภาคสนาม เก็บรวบรวมข้อมูลจากตัวบทจารึกโคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์ วัดป่าโมก ตัวบทโคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์ ฉบับกรมศิลปากร พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา และการสัมภาษณ์ชาวบ้านชุมชนป่าโมก จังหวัดอ่างทอง ผลการศึกษาพบว่า โคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์เป็นวรรณกรรมจารึกที่ไม่ได้เป็นเพียงบันทึกเหตุการณ์ หากแต่ทำหน้าที่ “สร้างความหมายใหม่” ทำให้เหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์เป็นเรื่องเล่าเชิงสุนทรียะผ่านกระบวนการทางภาษาวรรณศิลป์ โดยใช้ศิลปวิธี 7 ประการ คือ 1) การกำหนดสร้างฉันทลักษณ์และเนื้อหา 2) การปรุงแต่งเสียงและจังหวะ3) การใช้คำภาษาต่างประเทศ 4) การใช้วงศัพท์ 5) การใช้ถ้อยคำภาษาสร้างจินตภาพ 6) การปรุงแต่งความ และ7) กลวิธีการใช้รูปภาษาแสดงการเชื่อมโยงความที่สอดคล้องกับลักษณะวรรณศิลป์ วรรณกรรมเรื่องนี้จึงดีเด่นทั้งรูปแบบ ภาษา และเนื้อหา ส่วนด้านอิทธิพลของโคลงชะลอพระพุทธไสยาสน์ที่มีต่อชุมชนป่าโมก พบว่า มีอิทธิพลต่อชุมชนในฐานะทุนทางวัฒนธรรม ตามแนวคิดของ Bourdieu (1986) จำแนกได้ 3 รูปแบบ คือ 1) ทุนที่ฝังในตัวคน 2) ทุนรูปธรรม และ 3) ทุนรับรองจากสถาบัน โดยชุมชนทำหน้าที่เป็นผู้แปลงทุน ทำให้เกิดผลลัพธ์ที่สร้างคุณค่าหลายมิติ ส่งผลต่อเศรษฐกิจ สังคม วิถีชีวิต และอัตลักษณ์ของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม