ช่อแพร: ความเชื่อคนปีขาลกับตำนานการมาไหว้ พระธาตุช่อแฮ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติพระธาตุช่อแฮ 2) ความเชื่อคนปีขาลกับตำนานการมาไหว้ พระธาตุช่อแฮ กลุ่มผู้ให้ข้อมูล แบบเจาะจง ประกอบด้วย 1) กลุ่มผู้รู้ เป็นกลุ่ม พระภิกษุ เจ้าอาวาสวัดพระธาตุช่อแฮ นักวิชาการท้องถิ่น นักประวัติศาสตร์เมืองแพร่ ผู้อาวุโสในชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน 2) กลุ่มผู้ปฏิบัติ เป็นกลุ่ม ผู้ที่เกิดปีขาลและเดินทางมาไหว้พระธาตุ ผู้ร่วมพิธีกรรมประจำปี ผู้จัดงานหรือผู้เกี่ยวข้องกับพิธี 3) กลุ่มบุคคลทั่วไป  เป็นกลุ่ม นักท่องเที่ยว ชาวบ้านที่ไม่ได้เกิดปีขาล คนรุ่นใหม่ในพื้นที่ การวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีวิจัย เชิงคุณภาพทางวัฒนธรรม โดยใช้เครื่องมือในการเก็บรวมรวบข้อมูล คือ แบบสำรวจ แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต จัดประชุมกลุ่มย่อยและการประชุมเชิงปฏิบัติการ ผลการวิจัยพบว่า 1) พระธาตุช่อแฮเป็นปูชนียสถานสำคัญของจังหวัดแพร่ มีประวัติความเป็นมายาวนานและผูกพันกับพุทธศาสนาแบบล้านนา โดยตำนานท้องถิ่นกล่าวถึงการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุและการสร้างองค์พระธาตุที่สะท้อนศิลปกรรมและความศรัทธาของชุมชนในอดีต 2) พระธาตุช่อแฮเป็นพระธาตุประจำปีขาล ผู้ที่เกิดปีขาลนิยมเดินทางมานมัสการเพื่อความเป็นสิริมงคล เสริมดวงชะตา และความเจริญก้าวหน้าในชีวิต ความเชื่อดังกล่าวได้รับการถ่ายทอดผ่านตำนาน คำบอกเล่า และพิธีกรรมประจำปี ทำให้พระธาตุช่อแฮยังคงเป็นศูนย์รวมศรัทธาของทั้งคนในท้องถิ่นและพุทธศาสนิกชนจากพื้นที่อื่น พระธาตุช่อแฮมิได้มีคุณค่าเพียงในเชิงประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมเท่านั้น หากยังเป็นศูนย์กลางความเชื่อและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา ความเชื่อเรื่องปีนักษัตร และวิถีชีวิตของประชาชนในสังคมล้านนาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน

คำสำคัญ: พระธาตุช่อแฮ, ปีขาล, ความเชื่อ