พฤติกรรมการค้นหาข้อมูลแบบผสมผสานของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในยุคอัลกอริทึม

พัฒนะ ดวงพัตรา; ณัทภัฏ  ปั้นจาด; เบญจวรรณ  อภินันท์รุ่งโรจน์

ผู้แต่ง

พัฒนะ ดวงพัตรา คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ
ณัทภัฏ ปั้นจาด คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ
เบญจวรรณ อภินันท์รุ่งโรจน์ คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ

คำสำคัญ:

พฤติกรรมการค้นหาข้อมูล, การรับข้อมูลเชิงรับ, สื่อสังคมออนไลน์, การรู้เท่าทันสื่อและอัลกอริทึม, นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการค้นหาข้อมูลและการใช้สื่อดิจิทัลของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในประเทศไทย วิเคราะห์ผลกระทบของรูปแบบการรับรู้ข้อมูลในบริบทของสื่อสังคมออนไลน์และระบบอัลกอริทึมที่มีต่อการเข้าถึง การเลือกรับข้อมูล การคัดเลือก และการวิเคราะห์ข้อมูล พร้อมทั้งนำเสนอกรอบแนวคิดพฤติกรรมการค้นหาข้อมูลแบบผสมผสาน (Hybrid Information Behavior) และแนวทางการส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อและระบบอัลกอริทึม โดยอาศัยการสังเคราะห์วรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง พบว่า พฤติกรรมการเข้าถึงข้อมูลของนักเรียนเปลี่ยนจากการค้นหาเชิงรุก (Active Search) ที่เริ่มต้นจากผู้ใช้ ไปสู่รูปแบบผสมผสานที่ประกอบด้วยการค้นหาเชิงรุก การรับข้อมูลเชิงรับ (Passive Feed) ผ่านฟีดที่ถูกคัดเลือกโดยระบบอัลกอริทึม และการโต้ตอบกับปัญญาประดิษฐ์เชิงสนทนา (AI Interaction) ซึ่งดำเนินไปพร้อมกันภายใต้สภาพแวดล้อมดิจิทัลเดียวกัน ชี้ให้เห็นว่าผู้ใช้และระบบเทคโนโลยีต่างมีบทบาทร่วมกันในการกำหนดการเข้าถึงข้อมูล ซึ่งอาจทำให้ส่งผลในการลดโอกาสในการพัฒนาทักษะการตั้งคำถาม การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล และการคิดเชิงวิพากษ์ รวมถึงเชื่อมโยงกับความเสี่ยงด้านสภาวะจิตใจ ดังนั้นภาคการศึกษาควรส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อที่ครอบคลุมถึงความเข้าใจการทำงานของระบบอัลกอริทึม การตระหนักถึงอคติของระบบ และการพัฒนาทักษะการประเมินข้อมูลอย่างเป็นระบบ

เอกสารอ้างอิง

Jantapad, W., Kittipichai, W., Thongworn, S. and Yodmai, K. (2022). Internet usage behaviors in the new normal era among high school students in Nakhon Sawan province, Thailand, Thai Journal of Public Health, vol. 52(3), pp. 261-276.

สิทธิรักษ์ ศิลป์ประสิทธิ์. (2566). พฤติกรรมการใช้สื่อสังคมออนไลน์และผลกระทบต่อผู้เรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลายในกรุงเทพมหานคร, วิทยานิพนธ์ (นศ.ม. (การบูรณาการการสื่อสาร)), มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

เจตณ์บดินทร์ วรเศยานนท์, ชนิสรา แสนยบุตร และเอมอร อาจปรุ. (2567). พฤติกรรมการเสพติดสื่อสังคมออนไลน์ของนักเรียนโรงเรียนสารคามพิทยาคม, วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม, 21(3), ธันวาคม 2567, หน้า 207-215.

น้อย คันชั่งทอง. (2568). พฤติกรรมสารสนเทศของคนรุ่นเจเนอเรชัน Z ในจังหวัดพิษณุโลก, วารสารห้องสมุด, 69(1), มิถุนายน 2568, หน้า 159-177.

พิสิษฐ์ อุดบัววงค์, ชนะศักดิ์ พิมสอน, วัชราวดี นิรุติธรรมธรา และสมชาย ไชยโคตร. (2568). พฤติกรรมการใช้งานแอปพลิเคชัน TikTok ของนักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต, การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 15 เรื่อง การศึกษาในยุค AI: โอกาสหรือวิกฤต?, วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้.

ณัฐชา เผ่าพงษ์ศิลป์, ศิริภัททรา จุฑามณี และ ญาดา เรียมริมมะดัน. (2568). การรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลและสุขภาพจิตของวัยรุ่นไทย, วารสารสาธารณสุขมหาวิทยาลัยบูรพา, 20(2), ธันวาคม 2568, หน้า 34-46.

Slutskiy, P. (2025). AI, post-truth realities, and Thai students' information-seeking behavior, Manusya Journal of Humanities, vol. 28(1), pp. 1–19.

Jose, B., Cherian, J., Verghis, A. M., Varghise, S. M., S, M. and Joseph, S. (2025). The cognitive paradox of AI in education: Between enhancement and erosion, Frontiers in Psychology, vol.16, pp. 01-04.

Lodge, J. M. and Loble, L. (2026). Artificial intelligence, cognitive offloading and implications for education, University of Technology Sydney, Sydney.

ณิชกุล เสนาวงษ์. (2564). การศึกษาพฤติกรรมการใช้สื่อสังคมออนไลน์ของคนรุ่นเจเนอเรชัน Z ในยุควิถีชีวิตใหม่ในกรุงเทพมหานคร, มหาวิทยาลัยสยาม.

บุษบา สุธีธร. (2564). ผลกระทบของสื่อสังคมออนไลน์ต่อวัยรุ่น, วารสารการประชาสัมพันธ์และการโฆษณา, 14(1), มิถุนายน 2564, หน้า 35-48.

อาทิตยา กุลรักษา. (2567). พฤติกรรมการใช้โทรศัพท์มือถือของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนชัยบาดาลวิทยา อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี, วารสารการบริหารจัดการและการพัฒนาที่ยั่งยืน, 2(2), มิถุนายน 2567, หน้า 441-452.

Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology, MIS Quarterly, vol. 13(3), September 1989, pp. 319–340.

Songkram, N., Chootongchai, S., Osuwan, H., Chuppunnarat, Y. and Songkram, N. (2023). Students' adoption towards behavioral intention of digital learning platform, Education and Information Technologies, vol. 28(10), February 2023, pp. 12921–12942.

พัชราภา เอื้ออมรวนิช. (2566). การรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของวัยรุ่นไทยในเขตกรุงเทพมหานคร, วารสาร มหาวิทยาลัยศิลปากร, 43(3), มิถุนายน 2566, หน้า 97-109.

Katz, E., Blumler, J. G. and Gurevitch, M. (1974). Utilization of mass communication by the individual, The uses of mass communications: current perspectives on gratifications research, pp. 19–32.

Wilson, T. D. (2022). Exploring information behaviour: An introduction, https://informationr.net/ir/Exploring%20information%20behaviour.pdf, 2022, accessed on 30/01/2026.

Klapper, J.T. (1960). The Effects of Mass Communication, Free Press, New York.

ฑิตยา ปิยภัณฑ์ และ พิรงรอง รามสูต. (2557). ค่านิยมดิจิทัลและพฤติกรรมการสื่อสารออนไลน์ของเด็กและเยาวชนไทย, วารสารนิเทศศาสตร์, 32(3), กรกฎาคม 2557, หน้า 68-86.

Jayuphan, J., Assanangkornchai, S. and Wichaidit, W. (2025). Patterns of social media platforms co-use and social media addiction among secondary school students: Findings from Thailand's fifth national school students survey with latent class analysis, International Journal of Adolescent Medicine and Health, vol. 38(1), November 2025, pp. 39–46.

Yotha, N. (2025). The development of a digital literacy assessment tool for Thai grade 10-12 students, Higher Education Studies, vol. 15(1), February 2025, pp. 316–328.

อัจศรา ประเสริฐสิน และ ผกาวรรณ นันทะเสน. (2565). การติดอินเทอร์เน็ต ภาวะซึมเศร้า และแนวทางการพัฒนาเพื่อส่งเสริมการรู้เท่าทันดิจิทัลเพื่อลดการติดอินเทอร์เน็ตและป้องกันอาการซึมเศร้าของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย, วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต, 36(1), เมษายน 2565, หน้า 49-67.

พรรณภา เรืองกิจ, วาสนา ดำดี และ จีรวรรณ วรยศ. (2567). ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล การเสพติดสื่อสังคมออนไลน์ และภาวะซึมเศร้าของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาในเขตอำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม, วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า, 7(3), ธันวาคม 2567, หน้า 122-137.

Pushsapavardhana, N. (2025). Social media usage and cyberbullying: Experiences and coping strategies among secondary school students in Surat Thani, Thailand, Humanities, Arts and Social Sciences Studies, vol. 25(3), September 2025, pp. 550–566.

Ratanasiripong, P., Hanklang, S., Nungdanjark, W., Thongthammarat, Y. and Ramon, E. (2024). Predictors of mental health among secondary school students in Thailand: The roles of grit, self-esteem, and smartphone addiction, Thai Journal of Public Health, vol. 54(2), August 2024, pp. 903–916.

พิไลวรรณ ใจชื้น. (2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงที่เกิดจากการใช้สื่อสังคมออนไลน์ของวัยรุ่นในชุมชนแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร, วารสารสภาการพยาบาล, 39(1), มีนาคม 2567, หน้า 1-15.

Aphinanto, P. C. and Sasong, S. (2024). Adolescent anxiety and social media: A psychological analysis of youth behavior in Thailand, Journal of Exploration in Interdisciplinary Methodologies, vol. 1(6), pp. 1–13.

กัณฐกาญจน์ แสงบุญเกิด, บุษบา สุธีธร และ เสาวนี ชินนาลอ. (2566). พฤติกรรมการใช้ และการรู้เท่าทันสื่อเฟซบุ๊กของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจังหวัดชัยภูมิ, วารสารวิชาการสถาบันเทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ, 9(1), กรกฎาคม 2566, หน้า 93-106.

Livingstone, S. (2004). Media literacy and the challenge of new information and communication technologies, The Communication Review, vol. 7(1), January 2004, pp. 3–14.

Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: A plan of action, ISBN: 0-89843-535-8 The Aspen Institute, Queenstown.

จุฑารัตน์ ไพลอย, ไพบูรณ์ คะเชนทรพรรค์ และ ธีรารักษ์ โพธิสุวรรณ. (2565). การเปิดรับและการรู้เท่าทันโฆษณาออนไลน์ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นในโรงเรียนสุราษฎร์ธานี, วารสารนาคบุตรปริทรรศน์, 14(2), สิงหาคม 2565, หน้า 194-204.

รังสิยา นรินทร์. (2566). การพัฒนาระบบชุมชนการเรียนรู้แบบร่วมมือเพื่อเสริมสร้างคุณลักษณะด้านดิจิทัลของนักเรียนระดับมัธยมศึกษา, วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(10), ตุลาคม 2566, หน้า 82-94.

Intraratat, K., Lomchavakarn, P., Boonsiri, K., Ng, K.T. and Intaratat, D. (2024). A study of digital literacy among the marginalizes in Thailand: Issues, challenges for implementation and the way forward, Edelweiss Applied Science and Technology, vol. 8(6), 14 April 2025, pp. 896–916.

อวยพร พานิช. (2567). ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการเปิดรับชมแอปพลิเคชัน Tik Tok และการนําาเสนอตัวตนของเยาวชนจังหวัดนนทบุรี, วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 23(1), พฤษภาคม 2567, หน้า 52-65.