พระพุทธรูป: พัฒนาการพุทธวัตกรรมการสื่อสารเชิงสัญลักษณ์ เพื่อการเข้าถึงพุทธธรรม

ผู้แต่ง

  • กนกวรรณ กรุณาฤทธิโยธิน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
  • สุนทร จันทร์นิเวศน์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

พระพุทธรูป, พุทธนวัตกรรม, การสื่อสารเชิงสัญลักษณ์, พุทธศิลป์, การเข้าถึงพุทธธรรม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการเรื่อง “พระพุทธรูป: พัฒนาการพุทธนวัตกรรมการสื่อสารเชิงสัญลักษณ์เพื่อการเข้าถึงพุทธธรรม” มุ่งอธิบายการสร้างพระพุทธปฏิมากรรมที่เกิดขึ้นในดินแดนไทยในแต่ละยุคสมัยในฐานะสื่อแทนองค์พระศาสดา ซึ่งมิได้สะท้อนเพียงความเลื่อมใสศรัทธาทางศาสนา หากยังแฝงนัยสำคัญทางประวัติศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรมที่ผันแปรไปตามบริบทของกาลเวลา บทความชี้ให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างคติความเชื่อที่เปลี่ยนแปลงไปกับมูลเหตุของการสร้างพระพุทธรูป ตลอดจนเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องและการเปลี่ยนแปลงของพุทธลักษณะในแต่ละช่วงเวลา เพื่อทำความเข้าใจความเป็นไปของสังคมและวัฒนธรรมไทยผ่านพระพุทธรูป นอกจากนี้ บทความยังนำเสนอบริบทแนวคิดที่เป็นฐานในการสร้างนวัตกรรมพระพุทธรูปที่สัมพันธ์กับหลักฐานในพระไตรปิฎก และการดำรงอยู่ของศรัทธาในหมู่พุทธศาสนิกชน อันทำให้พระพุทธรูปทำหน้าที่เป็นสื่อการสื่อสารเชิงสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงจากรูปธรรมสู่นามธรรม และเอื้อต่อการเข้าถึงพุทธธรรม ทั้งในมิติการเรียนรู้และการสืบทอดพระพุทธศาสนาให้ดำรงอยู่ในสังคมไทยอย่างต่อเนื่อง

เอกสารอ้างอิง

กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ และ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2505). สาส์นสมเด็จ (เล่มที่ 19). กรุงเทพมหานคร: องค์การค้าคุรุสภา.

กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2513). ตำนานพระพุทธเจดีย์. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์รุ่งวัฒนา.

ฉลองเดช คูภานุมาต. (2556). แนวคิดมหาปุริสลักขณะ พระพุทธปฏิมา ศิลปะไทลื้อ เมืองน่าน. วารสารวิจิตรศิลป์, 4(2), 117–176.

ทศพล จังพานิชย์กุล. (2546). พระพุทธรูป: มรดกล้ำค่าของเมืองไทย. กรุงเทพมหานคร: คอมม่า.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2557). กาลานุกรม พระพุทธศาสนาในอารยธรรมโลก (พิมพ์ครั้งที่ 7/2). นครปฐม: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2558). กาลานุกรม พระพุทธศาสนาในอารยธรรมโลก. นครปฐม: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2558). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพมหานคร: บริษัท เอส.อาร์.พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์ จำกัด.

พระอุดรคณาธิการ (ชวินทร์ สระคำ). (2551). พจนานุกรมบาลี–ไทย. กรุงเทพมหานคร: บริษัท ยูรวงศ์พริ้นติ้ง จำกัด.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539) พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่มที่ 10 ทีฆนิกาย มหาวรรค.. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539) พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่มที่ 11 ลักขณสูตร. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2553). รู้เรื่องพระพุทธรูป. นนทบุรี: สำนักพิมพ์มิวเซียมเพรส.

Huntington, S. L. (1990). Early Buddhist art and the theory of aniconism. Art Journal, 49(4), 401–408.

Karlsson, K. (2000). The formation of early Buddhist visual culture. Jönköping University & Stockholm University.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-02-08

รูปแบบการอ้างอิง

กรุณาฤทธิโยธิน ก. ., & จันทร์นิเวศน์ ส. . (2026). พระพุทธรูป: พัฒนาการพุทธวัตกรรมการสื่อสารเชิงสัญลักษณ์ เพื่อการเข้าถึงพุทธธรรม. มจร การพัฒนาสังคม, 10(3), 403–411. สืบค้น จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JMSD/article/view/292476