เครื่องรางไทยในชีวิตดิจิทัลร่วมสมัย: จากวัตถุศักดิ์สิทธิ์สู่อุปกรณ์เพิ่มศักยภาพมนุษย์
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้เสนอกรอบคิดอธิบายพลวัต “เครื่องรางไทย” ในสังคมร่วมสมัยเมื่อวัตถุศักดิ์สิทธิ์ถูกตีความใหม่ผ่านเทคโนโลยีดิจิทัลและขยับบทบาทสู่ “อุปกรณ์เพิ่มศักยภาพมนุษย์” วัตถุประสงค์เชิงทฤษฎี คือ อธิบายกลไกการย้ายสถานะจากวัตถุศรัทธาสู่ “องค์ประกอบเชิงสังคมและเทคนิค” ภายใต้กรอบหลังมนุษยนิยมและความสัมพันธ์มนุษย์กับเทคโนโลยีที่มองการรับรู้ อารมณ์ และตัวตนเป็นผลผลิตเครือข่ายระหว่างร่างกาย วัตถุ อินเทอร์เฟซ และข้อมูล ส่วนวัตถุประสงค์เชิงประยุกต์ คือ สังเคราะห์กรอบการออกแบบและจริยธรรมผ่านแกน “วัตถุเสริมพลัง อัตลักษณ์ และพลังงานละเอียด” เพื่อเป็นแนวทางพัฒนาเครื่องรางเทคโนโลยีอย่างรับผิดชอบ ระเบียบวิธีวิจัยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพแบบสังเคราะห์เอกสารร่วมกับวิเคราะห์กรณีศึกษา ผู้วิจัยคัดกรองเอกสารตามความเกี่ยวข้องและความน่าเชื่อถือ จากนั้นเข้ารหัส จัดธีม และใช้การตรวจสอบสามเส้าจัดการข้อมูลที่ขัดแย้ง การเลือกกรณีศึกษาใช้แบบเจาะจงภายใต้หลักความหลากหลายสูงสุด เน้นกรณีที่ใช้งานจริงและเป็นตัวแทนเชิงแนวคิด ครอบคลุม 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ เทคโนโลยีสุขภาพสวมใส่ แอปพลิเคชันสมาธิและสุขภาวะจิต และงานออกแบบร่วมสมัยที่แปลงภาษาเครื่องรางสู่สื่อดิจิทัลและเทคโนโลยีเอ็นเอฟซี (NFC) ผลการวิจัยชี้ว่าแกนหลักเครื่องรางร่วมสมัยทำหน้าที่เป็น “วัตถุเสริมพลัง” ผ่านพิธีกรรมจุลภาคที่ทำซ้ำได้ เช่น การสั่น เสียง หรือการแตะเรียกเนื้อหา รองลงมา คือ บทบาทต่อรองอัตลักษณ์ระหว่างวัฒนธรรม ร่างกาย และข้อมูลดิจิทัล รวมถึงการแปล “พลังงานละเอียด” เป็นประสบการณ์ผู้ใช้ผ่านอินเทอร์เฟซ ทั้งนี้ การใช้สัญญาณชีวภาพ (EEG) ถูกวางเป็นตัวชี้วัดเชิงพร็อกซีของสภาวะจิต มิใช่การวัดพลังงานโดยตรง บทความย้ำข้อจำกัดการอธิบายศรัทธาด้วยภาษาเทคโนโลยี และเสนอโมเดล “ระบบนิเวศเครื่องรางเทคโนโลยี” เพื่อเปิดมุมมองใหม่แก่ทั้งวงวิชาการและวิชาชีพออกแบบ พร้อมชี้โจทย์วิจัยต่อยอดด้านการศึกษาภาคสนามและการประเมินผลกระทบระยะยาว
Article Details
เอกสารอ้างอิง
นิด้าโพล. (2566). เป็นสายมู หรือเปล่า!. เรียกใช้เมื่อ 22 พฤศจิกายน 2568 จาก https://nidapoll.nida.ac.th/en/polls/are-you-mystic-believer/
พระครูสังฆรักษ์พิทยา ฌาณธโร (ปิยวรากุล). (2561). ศึกษาการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในประเทศไทยยุคดิจิทัล. ใน วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาพุทธศาสน์ศึกษา. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). การสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565 (Thailand Internet User Behavior 2022). เรียกใช้เมื่อ 10 ตุลาคม 2568 จาก https://www.etda.or.th/getattachment/78750426-4a58-4c36-85d3-d1c11c3db1f3/IUB-65-Final.pdf.aspx
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2568). การสำรวจการมีและการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน 2568 (ไตรมาส 2). เรียกใช้เมื่อ 10 ตุลาคม 2568 จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20250903131427_51377.pdf
สุทธิวัฒน์ โตสมบุญ. (2563). กระบวนการถ่ายทอดความรู้ของผู้ค้าพระเครื่องไทย. ใน วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการศึกษาตลอดชีวิตและการพัฒนามนุษย์. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
อุดม จันทิมา. (2561). การสร้างพระเครื่องที่มีคุณค่าในสังคมไทย. วารสารพุทธศาสน์ศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 25(3), 45-56.
Bostrom, N. (2005). Transhumanist values. Journal of Evolution and Technology, 14(1), 1-25.
Braidotti, R. (2013). The posthuman. Cambridge: Polity Press.
Carrette, J. & King, R. (2005). Selling spirituality: The silent takeover of religion. London: Routledge.
Clark, A. & Chalmers, D. (1998). The extended mind. Analysis, 58(1), 7-19.
Gillespie, T. (2014). 9 The Relevance of Algorithms. Media technologies: Essays on communication, materiality, and society, 185-193. https://doi.org/10.7551/mitpress/9780262525374.003.0009.
Haraway, D. (1985). A Manifesto for Cyborgs: Science, Technology, and Socialist Feminism in the 1980s. Ann Arbor: A Manifesto for Cyborgs.
Hayles, N. K. (1999). How we became posthuman: Virtual bodies in cybernetics, literature, and informatics. Chicago: University of Chicago Press.
Kitiarsa, P. (2012). Mediums, monks, and amulets: Thai popular Buddhism today. Seattle: University of Washington Press.
Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford: Oxford University Press.
Mani, M. et al. (2015). Review and Evaluation of Mindfulness-Based iPhone Apps. JMIR mHealth and uHealth, 3(3), https://doi.org/10.2196/mhealth.4328.
Menary, R. (2010). The extended mind. Cambridge: MIT Press.
Mittelstadt, B. D. et al. (2016). The ethics of algorithms: Mapping the debate. Big Data & Society, 3(2), 1-21.
Piwek, L. et al. (2016). The Rise of Consumer Health Wearables: Promises and Barriers. PLOS MEDICINE, e1001953. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001953.
Rasdusdee, P. (2024). Hope in your hand: Constructing “sanctity” through a multimodal case study of modern amulets as coping and resilience tactics among young Thais during the COVID-19 pandemic. Journal of Language and Culture, 43(1), 154-193.
Rose, D. (2014). Enchanted objects: Design, human desire, and the Internet of Things. New York: Scribner.
