รากลูกชุบ: การพินิจเรื่องราวขนมลูกชุบในประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและนำเสนอ 1) เรื่องราวกำเนิดขนมลูกชุบ 2) ร่องรอยหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับขนมลูกชุบ 3) รวบรวมวัตถุดิบการทำขนมลูกชุบ และ 4) รูปลักษณ์ขนมลูกชุบ ผ่านกระบวนการทบทวนวรรณกรรมเชิงบรรยายจากรายงานการวิจัย บทความวิจัย บทความวิชาการ และหนังสือที่เกี่ยวข้อง ผลการทบทวนวรรณกรรมพบว่า 1) เรื่องราวกำเนิดขนมลูกชุบแบ่งออกเป็น 2 กระแส ได้แก่ ขนมลูกชุบได้รับอิทธิพลจากขนม “มาร์ซิแพน” ของชาวโปรตุเกสในสมัยกรุงศรีอยุธยา ผ่านการติดต่อค้าขายและเผยแผ่ศาสนาในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และกระแสที่เชื่อว่าขนมลูกชุบถือกำเนิดขึ้นในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เนื่องจากยังไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจนในสมัยก่อนหน้า 2) หลักฐานสำคัญที่เกี่ยวข้องกับขนมลูกชุบ ได้แก่ บันทึกลายพระหัตถ์หม่อมเจ้าหญิงจรัศโฉม เกษมสันต์ ถึงพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงวชิรญาณวโรรส เนื้อหาตอนหนึ่งระบุว่าขนมลูกชุบเมล็ดแตงเป็นหนึ่งในพระกระยาหารทรงโปรดของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อันสะท้อนให้เห็นว่าขนมลูกชุบปรากฏขึ้นแล้วในสมัยรัชกาลที่ 4 3) สามารถรวบรวมวัตถุดิบในการทำขนมลูกชุบจากตำรับสำคัญของประเทศไทย ได้จำนวน 7 สูตร ซึ่งมีรายละเอียดและองค์ประกอบแตกต่างกันไปตามบริบทของแต่ละตำรับ และ 4) รูปลักษณ์ของขนมลูกชุบมีการปรับเปลี่ยนและพัฒนาให้สอดคล้องกับยุคสมัยและรสนิยมของผู้บริโภค ส่งผลให้ขนมลูกชุบยังคงดำรงอยู่ในสังคมไทยได้อย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม กระบวนการสรรสร้างขนมลูกชุบยังคงสะท้อนแนวคิดตามทฤษฎี “ศิลปะ คือ การเลียนแบบ” ผ่านการจำลองรูปทรงจากธรรมชาติสู่รูปแบบของงานศิลป์ด้านอาหารไทย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2554). คำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม เอกสารจากหอหลวง. (พิมพ์ครั้งที่ 2). นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ. (2565). กระแสความนิยมของขนมลูกชุบไทยบนโลกโซเชียลจีน. เรียกใช้เมื่อ 26 สิงหาคม 2568 จาก https://www.blockdit.com/posts/63105c2924243a6aea52410e
กรมหลวงนรินทรเทวี และ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2526). จดหมายเหตุความทรงจำ ของ กรมหลวงนรินทรเทวี (พ.ศ. 2310-2381) และพระราชวิจารณ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. เรียกใช้เมื่อ 28 สิงหาคม 2568 จาก https://ia601405.us.archive.org/24/items/2310238100002370/2310238100002370.pdf
ก้อง พาหุรักษ์. (2565). ดีเอ็นเอปฏิวัติ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มติชน.
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2568). ปรากฏการณ์ “หมูเด้ง” เซเลบสาวที่ไม่ได้ดังเพราะความบังเอิญ. เรียกใช้เมื่อ 26 สิงหาคม 2568 จาก https://www.thaimediafund.or.th/article-03012025/
เฉลียว สังฆมณี. (2545). ปาจิตตกุมาร คำกลอน. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์บริษัทการศึกษาจำกัด.
ซ่มจีน ราชานุประพันธ์. (2433). ตำรับกับเข้า. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์วัชรินทร์.
ดิเรก กุลสิริสวัสดิ์. (2545). สำเภากษัตริย์สุลัยมาน: บันทึกของคณะราชทูตเปอร์เชียเข้ามากรุงศรีอยุธยา. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มติชน.
เติบ ชุมสาย. (2564). กับข้าวรัตนโกสินทร์ 2525. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ศรีเมืองการพิมพ์.
ธนวิทย์ ลายิ้ม. (2565). ขนมไทย: วิวัฒนาการและการประยุกต์เพื่อสุขภาพ. กระแสวัฒนธรรม, 23(44), 70-84.
ธวัชชัย เอื้ออารี. (2540). ขนมไทยลูกชุบ. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์บริษัท ฮอบบี้เมคเกอร์ จำกัด.
บรรณาธิการมาร์เก็ตเธียร์. (2561). คุณซื้อ ‘ขนมไทย’ ครั้งสุดท้ายเมื่อไร ? เรียกใช้เมื่อ 26 สิงหาคม 2568 จาก https://marketeeronline.co/archives/1939
ประชาชาติธุรกิจ. (2564). ‘บ้านลูกชุบ’ สรรค์สร้างสุดประณีต เลอค่าขนมไทย. เรียกใช้เมื่อ 26 สิงหาคม 2568 จาก https://www.prachachat.net/public-relations/news-827462
เปลี่ยน ภาสกรวงศ์. (2554). แม่ครัวหัวป่าก์. (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ต้นฉบับ.
ผู้จัดการออนไลน์. (2568). ย้อนตำนาน 100 ปี ลูกชุบ (ลูกละสลึง) “หม่อมปริม บุนนาค” วัย 94 ปี เหมือนจริงแยกไม่ออก.เรียกใช้เมื่อ 30 สิงหาคม 2568 จาก https://mgronline.com/smes/detail/9680000022772#google_vignette
พญาลิไทย. (2526). ไตรภูมิกถาหรือไตรภูมิพระร่วง พระราชนิพนธ์พระมหาธรรมราชาที่ 1 พญาลิไทย ฉบับตรวจสอบชำระใหม่. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์กรมศิลปากร.
พรชัย โสพิศ. (2560). รูปลักษณ์แห่งศรัทธา. ใน สารนิพนธ์ศิลปกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาออกแบบทัศนศิลป์. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย. (2533). กาพย์เห่เรือและตำราอาหารที่น่ารู้. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ อัมรินทร์ พริ้นติ้ง กรุ๊ฟ จำกัด.
พระยามหานุภาพ. (2461). นิราศพระยามหานุภาพไปเมืองจีนครั้งกรุงธนบุรี ปีฉลู พ.ศ. 2324. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
พิทยะ ศรีวัฒนสาร. (2541). ชุมชนชาวโปรตุเกสในสมัยกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 2059-2310. ใน วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภรดี พันธุภากร. (2560). โครงการ “หม้อ ไห ถ้วย โถ โอ ชาม : วัฒนธรรมอาหารในงานเซรามิก”. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยบูรพา.
ภาสพงศ์ ผิวพอใช้. (2564). คำแสดงโภชนลักษณ์ในตำราอาหารไทย: ศึกษาใน “ตำรากับเข้า” ของหม่อมซ่มจีน ราชานุประพันธ์. Journal of Buddhist Anthropology, 6(4), 451-468.
ภูชิษย์ สว่างสุข. (2560). อาหารไทยในวัฒนธรรมข้าว. วารสารวิจัยรามคำแหง (มนุษศาสตร์และสังคมศาสตร์), 20(2), 114-135.
มติชนสุดสัปดาห์. (2565). ว่าด้วยรากเหง้า ปชป.-กปปส.-พปชร.-รทสช. เรียกใช้เมื่อ 30 สิงหาคม 2568 จาก https://www.matichon.co.th/weekly/featured/article_630208
มูลนิธิไทย. (2568). Luk Chup: The Artful Thai Dessert That Blends History and Flavor - Thailand Foundation. เรียกใช้เมื่อ 21 พฤษจิกายน 2568 จาก https://thailandfoundation.or.th/luk-chup-the-artful-thai-dessert-that-blends-history-and-flavor/
ราชบัณฑิตยสถาน. (2469). ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 35. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ราชบัณฑิตยสถาน.
วชิรวิชญ์ กิติชาติพรพัฒน์. (2562). ศิลปะคืออะไร? ในมุมมองของศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี. เรียกใช้เมื่อ 2 กันยายน 2568 จาก https://becommon.co/culture/corrado-feroci-art-view/
วิญญู กินะเสน และ บุณชญา วิวิธขร. (2559). วิเคราะห์หลักการปกครองในวรรณกรรมไตรภูมิพระร่วง. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 2(1), 59-73.
วิภู กุตะนันท์. (2567). ดีเอ็นเอไม่ไทยบรรพชนไทยไม่แท้. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มติชน.
ศรีสมร คงพันธุ์. (2555). เรื่องเล่ากับข้าวไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์บริษัท สแกนแอนด์พรินท์ จำกัด.
ส. พลายน้อย. (2561). ขนมแม่เอ้ย. (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์สารคดี.
สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2560). อาหารไทย มาจากไหน?. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์นาตาแฮก.
สุพรรณี กาญจนัษฐิติ. (2564). จดหมายเหตุอเล็กซานเดอร์ ฮามิลตัน เกี่ยวกับราชอาณาจักสยาม. วารสารอักษรศาสตร์มหาวิทยาลัยศิลปากร, 11(2), 42-77.
หม่อมเจ้าหญิงจรัศโฉม เกษมสันต์. (2453). จดหมายถึงพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงวชิรญาณ วโรรส. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์การเรียนรู้วชิรญาณสังวร.
องค์ บรรจุน. (2565). ลูกชุบ เกิดสมัยอยุธยา แต่ต้นตำรับใช้อัลมอนต์ ไม่ใช่ถั่วเขียว! เรียกใช้เมื่อ 5 กันยายน 2568 จาก https://www.silpa-mag.com/culture/article_105836
อภิลักษณ์ เกษมผลกูล. (2560). เมื่อ“ตำรับกับข้าวชาววัง” ออกสู่โลกกว้าง: กำเนิดและพัฒนาการของ “ตำรากับข้าวชาววัง” ในสมัยรัชกาลที่ 5 จนถึงการตั้งโรงเรียนสตรี. วรรณวิทัศน์, 17, 353-358. https://doi.org/10.14456/vannavidas.2017.14.
Ferrari, G. R. F. (2000). Plato: The Republic. Cambridge: Cambridge University Press.
