การศึกษาฐานสมรรถนะและการประเมินตามสภาพจริงเพื่อความสำเร็จของ นักศึกษา Gen Z: การสังเคราะห์แนวทางปฏิบัติในยุคดิจิทัล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์แนวทางการศึกษาฐานสมรรถนะ (Competency-Based Education: CBE) ร่วมกับการประเมินตามสภาพจริง (Authentic Assessment) เพื่อพัฒนาความสำเร็จของนักศึกษา Gen Z ในยุคดิจิทัล โดยสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารไทยและต่างประเทศระหว่างปี 2020 - 2026 ภายใต้บริบทตลาดงานที่เปลี่ยนแปลงจากปัญญาประดิษฐ์ ระบบอัตโนมัติ ข้อมูลขนาดใหญ่ และการทำงานข้ามสาขา ซึ่งทำให้การศึกษาแบบเน้นเนื้อหาไม่เพียงพอต่อการผลิตบัณฑิตที่มีความพร้อมต่อการทำงานและการเรียนรู้ตลอดชีวิต ผลการวิเคราะห์พบว่า ช่องว่างสำคัญของการอุดมศึกษาไม่ได้อยู่ที่การขาดความรู้เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การไม่สามารถเชื่อมโยงผลลัพธ์การเรียนรู้ ภาระงานจริง หลักฐานสมรรถนะ เกณฑ์การประเมิน และข้อมูลย้อนกลับให้เป็นระบบเดียวกัน บทความจึงเสนอ “CBE-AAR Digital Implementation Model” เป็นกรอบปฏิบัติที่เชื่อมโยง 7 ขั้นตอน ได้แก่ การวิเคราะห์ช่องว่างสมรรถนะ การกำหนดผลลัพธ์เชิงสมรรถนะ การออกแบบย้อนกลับ การจัดการเรียนรู้เชิงรุกและดิจิทัล การสร้างหลักฐานการเรียนรู้ การประเมินด้วยรูบริกและแฟ้มสะสมงานดิจิทัล และการสะท้อนผลเพื่อปรับปรุงระดับบุคคลและหลักสูตร จุดเด่นของโมเดลนี้ คือ การเปลี่ยนการประเมินจากการตัดสินคะแนนปลายทางไปสู่ระบบพัฒนาสมรรถนะที่ตรวจสอบได้ โดยใช้ Digital Portfolio, Rubric, Feedback, Learning Evidence และความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรมเป็นกลไกสนับสนุน อีกทั้งยังช่วยให้อาจารย์ออกแบบการเรียนรู้ได้เป็นลำดับ มีหลักฐานรองรับการประเมิน และใช้ข้อมูลเพื่อปรับปรุงผู้เรียนได้อย่างต่อเนื่อง บทความเสนอว่า หากสถาบัน อุดมศึกษานำโมเดลดังกล่าวไปใช้ จะช่วยยกระดับการออกแบบหลักสูตร การสอน และการประเมินผลให้สอดคล้องกับโลกงานดิจิทัล พร้อมส่งเสริมให้นักศึกษามีสมรรถนะ จริยธรรมดิจิทัล และความสามารถในการปรับตัวต่ออนาคตอย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2565). กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. 2566 - 2570. เรียกใช้เมื่อ 8 มีนาคม 2569 จาก https://www.mhesi.go.th/index.php/all-media/book-ministry/8310-2022-12-13-06-27-40.html
คณะกรรมการมาตรฐานการอุดมศึกษา. (2565). ประกาศคณะกรรมการมาตรฐานการอุดมศึกษา เรื่อง รายละเอียดผลลัพธ์การเรียนรู้ตามมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2565. เรียกใช้เมื่อ 8 มีนาคม 2569 จาก https://www.ops.go.th/th/role/edu-standard/item/6940-2022-07-22-02-54-49
สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2566). แผนกลยุทธ์ด้านดิจิทัล สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 - 2568. เรียกใช้เมื่อ 8 มีนาคม 2569 จาก https://www.ops.go.th/th/plan-policy/ops-policy-plan/item/12155-2566-2568
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). หลากหลายแนวทาง แบ่งปันประสบการณ์การจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะ. เรียกใช้เมื่อ 9 มีนาคม 2569 จาก https://backoffice.onec.go.th/uploads/Book/2059-file.pdf
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). รายงานการศึกษากระบวนการและผลการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ. เรียกใช้เมื่อ 9 มีนาคม 2569 จาก https://backoffice.onec.go.th/uploads/Book/2090-file.pdf
Cano, E. et al. (2023). Competency-based assessment practices in higher education: Lessons from the pandemics. Trends in Higher Education, 2(1), 238-254. https://doi.org/10.3390/higheredu2010012.
Chan, C. K. Y. & Lee, K. K. W. (2023). The AI generation gap: Are Gen Z students more interested in adopting generative AI such as ChatGPT in teaching and learning than their Gen X and millennial generation teachers? Smart Learning Environments, 10, 60. https://doi.org/10.1186/s40561-023-00269-3.
Chernikova, O. et al. (2020). Simulation-based learning in higher education: A meta-analysis. Review of Educational Research, 90(4), 499-541. https://doi.org/10.3102/0034654320933544.
European Commission. (2024). A European approach to micro-credentials. Retrieved February 6, 2026, from https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/micro-credentials
Hu, A. et al. (2025). Digital technologies in authentic assessment in higher education: A systematic literature review and narrative synthesis. SAGE Open, 15(3), 1-27. https://doi.org/10.1177/21582440251357198.
Larsen, I. B. (2025). Project-based learning in business and management education: A scoping review and research agenda. The International Journal of Management Education, 23(2), 101159. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2025.101159.
OECD. (2023a). OECD skills outlook 2023: Skills for a resilient green and digital transition. Retrieved February 9, 2026, from https://www.oecd.org/en/publications/oecd-skills-outlook-2023_27452f29-en.html
OECD. (2023b). Micro-credentials for lifelong learning and employability: Uses and possibilities. Retrieved February 9, 2026, from https://www.oecd.org/en/publications/micro-credentials-for-lifelong-learning-and-employability_9c4b7b68-en.html
UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Retrieved February 17, 2026, from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386693
UNESCO. (2024a). AI competency framework for teachers. Retrieved February 17, 2026, from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391104
UNESCO. (2024b). AI competency framework for students. Retrieved February 17, 2026, from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391105
Vlachopoulos, D. & Makri, A. (2024). A systematic literature review on authentic assessment in higher education: Best practices for the development of 21st century skills, and policy considerations. Studies in Educational Evaluation, 83(2024), 101425. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2024.101425.
Vuorikari, R. et al. (2022). DigComp 2.2: The digital competence framework for citizens: With new examples of knowledge, skills and attitudes. Luxembourg: Publications Office of the European Union. Retrieved February 25, 2026, from https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/50c53c01-abeb-11ec-83e1-01aa75ed71a1/language-en
World Economic Forum. (2025). The future of jobs report 2025. Retrieved February 25, 2026, from https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025/
