ทุนทางวัฒนธรรมชุมชนกับการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม กรณีศึกษาตำบลวังตะกู อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์ 1) สำรวจและวิเคราะห์ศักยภาพของทุนทางวัฒนธรรมในมิติต่าง ๆ ที่เป็นฐานรากสำคัญต่อการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมชุมชนตำบลวังตะกู อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม 2) ศึกษาความคิดเห็นและการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยว และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของชุมชน โดยใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลแบบเจาะจง 3 กลุ่ม คือ ผู้บริหารท้องถิ่น ผู้ประกอบการรายย่อย และผู้รู้ด้านประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น รวม 18 คน ตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนมีทุนทางวัฒนธรรมโดดเด่น 5 มิติ คือ ทุนความเชื่อและศาสนา ทุนภูมิปัญญา ทุนเทคโนโลยีเกษตรอินทรีย์ ทุนอัตลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ ทุนผู้ประกอบการที่พักและร้านอาหารร่วมสมัย ธุรกิจที่พักและร้านอาหารมีบทบาทสองด้านต่ออัตลักษณ์ท้องถิ่น ด้านหนึ่งส่งเสริมโดยนำวัตถุดิบและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาตีความใหม่ให้ตลาดสมัยใหม่ยอมรับ แต่การออกแบบเชิงพาณิชย์อาจทำให้ชุมชนเป็นเพียงฉากหลังการท่องเที่ยว ส่วนทุนมิติที่สามและห้า สะท้อนการปรับตัวสู่บริบทสมัยใหม่อย่างมีพลัง การมีส่วนร่วมของชุมชนอยู่ในระดับมีบทบาทและร่วมมือ แนวทางพัฒนานำเสนอ 6 ด้าน คือ กำหนดเส้นทางเชื่อมโยงทุนวัฒนธรรมกับแหล่งเรียนรู้ท้องถิ่น สร้างอัตลักษณ์ชุมชนผ่านสัญลักษณ์และสื่อประชาสัมพันธ์ เพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ส่งเสริมการตลาดผ่านโซเชียลมีเดีย สนับสนุนสตรี ผู้สูงอายุ และเยาวชนมีบทบาททางวัฒนธรรม และการจัดการสิ่งแวดล้อม ทว่าการมีส่วนร่วมยังไม่บรรลุระดับเสริมอำนาจ เพราะการตัดสินใจรวมศูนย์ที่ผู้นำท้องถิ่น ดังนั้น การพัฒนา การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมบนฐานทุนชุมชนอย่างยั่งยืนต้องพัฒนากลไกการมีส่วนร่วมให้ครอบคลุมเท่าเทียม
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2562). วัฒนธรรมคุณค่าสู่มูลค่า. เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก http://www.culture.go.th/culture_th/ewt_news.php?nid=3972&filename=index
ณัฐวุฒิ สุวรรณช่าง. (2567). การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมชุมชนเมืองเก่าเพชรบุรี. วารสารมนุษยสังคมปริทัศน์, 26(2), 145-165.
ดวงพร วัฒนศิลป์. (22 พ.ค. 2567). การรองรับนักท่องเที่ยวและการพัฒนาการท่องเที่ยว. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
ตรียากานต์ พรมคำ. (2565). การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนภายใต้แนวคิดการจัดการแบบร่วมมือกัน: กรณีศึกษา อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้าและชุมชนบ้านร่องกล้า อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก. ใน ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนาสังคม. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ทีเอ็นเอ็นออนไลน์. (2566). ไทยติดอันดับ 1 ใน 10 ประเทศปลายทางยอดนิยมของนักท่องเที่ยว. เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก https://www.tnnthailand.com/news/social/149085/
ธนากร ข้าวดี. (9 ก.ค. 2567). ศักยภาพชุมชนและการมีส่วนร่วมในการพัฒนาการท่องเที่ยว. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
ธเรศ ศรีสถิตย์. (2560). การออกแบบกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน (Public Participation Process Design). เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก https://www.eng.chula.ac.th/wpcontent/uploads/2017/07/public_participation01.pdf
นภา สวรรค์รีสอร์ท. (2 ก.ค. 2567). การพัฒนาธุรกิจร้านอาหารและที่พักร่วมสมัยบนฐานอัตลักษณ์ท้องถิ่น. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
ประเสริฐ ท้องถิ่นรัก. (8 พ.ค. 2567). อัตลักษณ์ชุมชนและความหลากหลายทางวัฒนธรรม. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
แพรไหม อินชัย. (16 ก.ค. 2567). การมีส่วนร่วมของผู้ประกอบการในกิจกรรมชุมชน. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
เมทินี ทนงกิจ และคณะ. (2561). ปัจจัยแห่งความสำเร็จของการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์: กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยว บ้านน้ำเชี่ยว. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 12(1), 1-23.
วรภพ วงค์รอด. (2562). การพัฒนาศักยภาพเพื่อการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืน: ศึกษากรณีตำบลเขาดิน อำเภอเก้าเลี้ยว จังหวัดนครสวรรค์. บัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, 7(3), 203-220.
วรรณภา วิลล่าวังตะกู. (16 ก.ค. 2567). ศักยภาพพื้นที่ชุมชนและการมีส่วนร่วม. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
วิรัตน์ ดำรงค์กิจ. (15 ก.ค. 2567). กระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบายของผู้บริหารท้องถิ่น. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
สมชาย ดินดี. (10 มิ.ย. 2567). การจัดการโครงสร้างพื้นฐานในชุมชน. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
สมศรี วัฒนชน. (14 มิ.ย. 2567). ทุนวัฒนธรรมและความเชื่อ ประวัติศาสตร์ชุมชนตำบลวังตะกู. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
สรัลพร คำปัญญา. (2566). กลไกขับเคลื่อนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในพื้นที่ชุมชนคุณธรรมฯ บ้านท่าฉลอม: กรณีศึกษาโครงการคัดเลือก 10 สุดยอดชุมชนต้นแบบ “เที่ยวชุมชน ยลวิถี”. ใน สารนิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาบริหารรัฐกิจและกิจการสาธารณะ. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สันติ พัฒน์พันธุ์. (2561). การมีส่วนร่วมของประชาสังคมในการบริหารการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น. ใน ดุษฎีนิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์. มหาวิทยาลัยรังสิต.
สำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2563). Review ประเด็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน (Community Based Tourism). เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก https://secretary.mots.go.th/ewtadmin/ewt/ga/download/article/article_20200416204840.pdf
สำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561-2580. เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-ontent/uploads/2025/06/NATIONAL-STRATEGY-2018-2037-THAI.pdf
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566-2570. เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก https://www.nesdc.go.th/the-national-economic-and-social-development-plan/the-thirteenth-plan-2023-2027/
สุพิน จักสานดี. (3 มิ.ย. 2567). ภูมิปัญญาหัตถกรรมจักสานหมวกกุ้ยโล้ย. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน). (2561). การท่องเที่ยวหรืออุตสาหกรรมท่องเที่ยวเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด. เรียกใช้เมื่อ 24 เมษายน 2569 จาก https://tatreview magazine.com/article/community-based-tourism/
อำนาจ พัฒนาถิ่น. (29 พ.ค. 2567). ศักยภาพการรองรับนักท่องเที่ยว ความพร้อมของชุมชน. (ฤทธิศักดิ์ สดคมขำ และคณะ, ผู้สัมภาษณ์)
เอนก เหล่าธรรมทัศน์. (2560). เมืองนิยม เมืองของไทย คือบ้านของเรา. นนทบุรี: ศูนย์ศึกษามหานครและเมือง มหาวิทยาลัยรังสิต.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. New York: Greenwood Press.
CEOWORLD MAGAZINE. (2021). Revealed: World’s best countries for cultural heritage influence, 2021. Retrieved April 24, 2026, from https://ceoworld.biz/2021/01/31/best-countries-for-cultural-heritage-influence-2021/
Cohen, J. M. & Uphoff, N. T. (1981). Rural development participation: Concept and measures for project design implementation and evaluation. Ithaca: Cornell University Press.
Creswell, J. W. (1998). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five traditions. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
ICOMOS. (1999). International cultural tourism charter: Managing tourism at places of heritage significance. Mexico City: International Council on Monuments and Sites (ICOMOS).
International Association for Public Participation. (2014). The IAP2 spectrum of public participation. Retrieved April 24, 2026, from https://cdn.ymaws.com/www.iap2.org/resource/resmgr/pillars/spectrum_8.5x11_print.pdf
McKercher, B. & Du Cros, H. (2002). Cultural tourism: The partnership between tourism and cultural heritage management. New York: The Haworth Hospitality Press.
Midam, K. & Ungpho, R. (2026). Community storytelling and narrative practices in tourism: A case study of Ban Laem Homestay, Thailand. Asian Journal of Arts and Culture, 26(3), 45-62.
Phi, G. T. & Pham, L. H. (2022). Community-based tourism: Challenges and opportunities for sustainable development. In Bui. H. T. et al. (Eds.), Vietnam: Policies and practices.
Qu, M. (2025). Intergenerational dynamics and sustainability in community-based tourism: A case study of Koh Kret. SAGE Journals, 15(3), 1-18.
Sirichakkaraset, S. et al. (2025). Fostering sustainable growth through creative community-based tourism (C-CBT): A case study of Ban Ruam Thai village in Kui Buri National Park, Thailand. Humanities, Arts and Social Sciences Studies, 25(3), 631-646.
Smith, V. (1996). Indigenous tourism: The four Hs. In Butler. R. & Hinch. T. (Eds.), Tourism and indigenous peoples. London: International Thomson Business Press.
Throsby, D. (2001). Economics and culture. Cambridge: Cambridge University Press.
