การพัฒนารูปแบบส่งเสริมคุณภาพการนอนด้วยการออกกำลังกาย ในวัยทำงานที่มีภาวะนอนไม่หลับในเขตกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบส่งเสริมคุณภาพการนอนด้วยการออกกำลังกาย โดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีแรงจูงใจเพื่อป้องกันโรคในวัยทำงานที่มีภาวะนอนไม่หลับในเขตกรุงเทพมหานคร ใช้วิธีวิจัยและพัฒนาแบบผสมผสาน ดำเนินงาน 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์และปัจจัย เชิงปริมาณศึกษา ในกลุ่มตัวอย่าง 406 คน ใช้แบบสอบถาม เชิงคุณภาพสนทนากลุ่มในผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ฟิตเนสเทรนเนอร์ 8 คน ใช้แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบโดยนำร่างรูปแบบไปทดลองใช้กับกลุ่มเล็ก 2 กลุ่ม รวม 8 คน ใช้แบบบันทึกข้อเสนอแนะและปรับปรุงจนได้รูปแบบร่วมกับกิจกรรมสร้างแรงจูงใจตามทฤษฎีที่ผ่านการตรวจสอบจากผู้เชี่ยวชาญ ระยะที่ 3 ทดสอบประสิทธิผลด้วยการวิจัยกึ่งทดลองในกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ กลุ่มละ 35 คน เป็นเวลา 12 สัปดาห์ เครื่องมือ คือ แบบสอบถามและแบบบันทึก ประเมินการรับรู้ภาวะคุกคามต่อสุขภาพ ทักษะการเผชิญกับภาวะนอนไม่หลับ พฤติกรรมการออกกำลังกาย และคุณภาพการนอนก่อนและหลังทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา t-test และ ANCOVA ควบคุมอิทธิพลของการรับรู้ก่อนทดลองเป็นตัวแปรร่วม ผลการวิจัยพบว่า หลังทดลอง กลุ่มทดลองมีการรับรู้ภาวะคุกคามต่อสุขภาพ ทักษะการเผชิญกับภาวะนอนไม่หลับ และพฤติกรรมการออกกำลังกายสูงกว่าก่อนทดลองและสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คะแนนคุณภาพการนอนหลับลดลงจาก 7.83 เหลือ 3.54 สะท้อนถึงคุณภาพการนอนที่ดีขึ้นชัดเจน ผล ANCOVA ยืนยันว่ารูปแบบมีประสิทธิผลส่งเสริมคุณภาพการนอนหลับได้อย่างมีนัยสำคัญ จึงควรนำรูปแบบนี้ไปปรับใช้ในกลุ่มประชากรที่หลากหลาย เพื่อส่งเสริมสุขภาวะการนอนหลับที่ยั่งยืน