สุนทรียศาสตร์ทางดนตรีและศิลปะการแสดง: อัตลักษณ์พหุวัฒนธรรมกับการสร้างเสริมสุขภาวะทางสังคมของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) รากฐานและบริบททางสุนทรียศาสตร์ด้านดนตรีและศิลปะการแสดงของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดนครพนม 2) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างกิจกรรมทางสุนทรียศาสตร์กับความสุขและวิถีการดำรงชีวิต และ 3) เสนอแนวทางในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และต่อยอดสุนทรียวัฒนธรรมเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะทางสังคมอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 6 คน ซึ่งคัดเลือกด้วยวิธีการเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วย ผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายและวิชาการ 2 คน ปราชญ์ชาวบ้านและครูภูมิปัญญา 2 คน และคนในชุมชน 2 คน ร่วมกับการสังเกตการณ์เชิงสุนทรียะในพื้นที่ศึกษา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้าและการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า สุนทรียศาสตร์ท้องถิ่นของนครพนมมีรากฐานมาจาก “ธรรมชาติ 5 ประการ” (ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ แม่น้ำ ป่าไม้ และภูเขา) และระบบนิเวศวัฒนธรรมลุ่มน้ำโขง ซึ่งหล่อหลอมอัตลักษณ์พหุวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ทั้ง 9 กลุ่ม ดนตรีและศิลปะการแสดงพื้นบ้าน อาทิ แสกเต้นสาก โส้ทั่งบั้ง และการฟ้อนผู้ไท ได้ทำหน้าที่เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่สำคัญสำหรับกลุ่มชาติพันธุ์ ในการแสดงออก แลกเปลี่ยน และธำรงอัตลักษณ์พหุวัฒนธรรมร่วมกัน กิจกรรมทางสุนทรียศาสตร์เหล่านี้มีบทบาทสำคัญในการเป็นกลไกสร้างเสริมสุขภาวะแบบองค์รวม 6 มิติ ได้แก่ ด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม จิตวิญญาณ และปัญญา ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยกระตุ้นอารมณ์เชิงบวก แต่ยังเสริมสร้างความสามัคคี ความไว้วางใจ และความเข้มแข็งของทุนทางสังคม สำหรับแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืนต้องยึด “หลักความถูกต้อง 3 ประการ” คือ ถูกต้องตามหลักศาสนา จารีตประเพณี และกฎหมาย โดยบูรณาการการอนุรักษ์รากเหง้าดั้งเดิมเข้ากับเทคโนโลยีและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรม