อำนาจแฝงของภาษาและวัฒนธรรมในสื่อทางสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงคุณภาพครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์อำนาจแฝง (Soft Power) ของภาษาและวัฒนธรรมที่ปรากฏในสื่อโทรทัศน์ไทยพีบีเอส และ 2) ศึกษากระบวนการทางวาทกรรมที่ใช้สร้างอำนาจแฝง (Soft Power) โดยประยุกต์ใช้แนวคิดอำนาจแฝงร่วมกับแนวคิดวาทกรรมเป็นกรอบในการวิเคราะห์ข้อมูล ผู้วิจัยเก็บรวบรวมข้อมูลจากรายการสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส จำนวน 23 รายการ ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงจากสื่อ 3 ประเภท ได้แก่ ละคร สารคดี และรายการเด็กและเยาวชน ใช้การวิเคราะห์เนื้อหาร่วมกับการตีความทางวาทกรรม 3 ด้าน ได้แก่ การคัดเลือกและจัดวางเนื้อหา การสร้างภาพแทน และการสร้างความหมายผ่านภาษาและสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม ผลการศึกษาพบว่า สื่อโทรทัศน์ไทยพีบีเอสมีบทบาทในการประกอบสร้างความหมายเกี่ยวกับ “ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์” ในฐานะคุณค่าหลักของสังคมไทย โดยพบการนำเสนออำนาจแฝงด้านชาติมากที่สุด รองลงมา ได้แก่ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ กระบวนการดำเนินผ่านการคัดเลือกเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่น และมรดกทางวัฒนธรรม การสร้างภาพลักษณ์ของสังคมไทยในฐานะชุมชนวัฒนธรรมที่มีรากเหง้าและความยาวนานทางประวัติศาสตร์ ตลอดจนการใช้ภาษา การตั้งชื่อเรื่อง และสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม เช่น อาหาร การแต่งกาย ศิลปะการแสดง และประเพณี เพื่อกำหนดกรอบการรับรู้เกี่ยวกับอัตลักษณ์ และคุณค่าของสังคมไทย ดังนั้น ภาษาและวัฒนธรรมในสื่อทำหน้าที่เป็นกลไกในการผลิตและผลิตซ้ำความหมายเกี่ยวกับความเป็นไทย จนได้รับการยอมรับในฐานะความจริงทางสังคม อีกทั้งสะท้อนบทบาทของสื่อในการสร้างอำนาจเชิงสัญลักษณ์ ความภาคภูมิใจทางวัฒนธรรม และการรับรู้ความเป็นไทย ซึ่งเป็นองค์ประกอบของการสร้างอำนาจแฝง (Soft Power) ผ่านการสื่อสารทางวัฒนธรรมในบริบทสังคมไทย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กมลชนก นาเจริญ. (2557). บทบาทของคุณค่าหลักร่วมด้านความจงรักภักดีที่ส่งเสริมจิตวิญญาณในการทำงานของบุคลากรสำนักทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
กรมประชาสัมพันธ์. (2567). Soft Power ไทยอยู่อันดับที่เท่าไหร่ของโลก? เรียกใช้เมื่อ 1 มีนาคม 2567 จาก https://prd.go.th/th/content/category/detail/id/2382/iid/266901
ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2559). ความเป็นชาติไทยในประเพณีอีสานร่วมสมัย: รัฐ ทุน อำนาจ และชาติพันธุ์. วารสารมนุษย์กับสังคม, 1(2), 8-41.
ประกายกาวิล ศรีจินดา. (2566). ละครโทรทัศน์ไทยกับการขับเคลื่อนซอฟต์พาวเวอร์ผ่านวัฒนธรรมมวลชน. วารสารเทคโนโลยีสื่อสารมวลชน มทร.พระนคร, 8(1), 109-122.
พระทองเจริญ อุปสนฺโต. (2567). ซอฟต์เพาเวอร์ของพระพุทธศาสนาที่ส่งอิทธิพลต่อสังคมไทย. วารสารปัญญาและคุณธรรม, 1(2), 1-10.
พิสิทธิ์ ศรีประเสริฐ. (2561). อาหารไทย: การนำเสนออัตลักษณ์ อุดมการณ์ความเป็นไทย และวาทกรรมเชิงอำนาจ. วารสารการสื่อสารมวลชน คณะการสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 6(1), 1-35.
เพิ่มพร ณ นคร และณัฏฐ์วัฒน์ ธนพรรณสิน. (2560). การใช้ทฤษฎีบทบาทหน้าที่ของสื่อกับสื่อมวลชน. วารสารการสื่อสารมวลชน, 5(2), 144-163.
ศิวัช ศรีโภคางกุล. (2561). อำนาจและการเมืองของ “ภาษา”. วารสารการบริหารปกครอง, 7(2), 114-137.
สมพงศ์ วิทยศักดิ์พันธุ์. (2564). ภาษาไทยและวัฒนธรรมในวิถีโลกใหม่. เรียกใช้เมื่อ 1 มีนาคม 2567 จาก https://www.youtube.com/watch?v=YpOGiZ6akBc
สุกัญญา ศิริสมบูรณ์ชัย. (2562). ภาพตัวแทนนางเอกในละครโทรทัศน์แนวย้อนเวลา. ใน วิทยานิพนธ์วารสารศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสื่อสารมวลชน. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Fairclough, N. (1989). Language and power. London: Longman.
Foucault, M. (1978). The History of Sexuality: Volume 1: An Introduction. New York: Pantheon Books.
Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: PublicAffairs.
