หลวงพ่อทวด: ตำนาน ศรัทธา และอัตลักษณ์วัฒนธรรมแห่งแดนใต้
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงคุณภาพเรื่อง “หลวงพ่อทวด: ตำนาน ศรัทธา และอัตลักษณ์วัฒนธรรมแห่งแดนใต้” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและรวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับตำนานหลวงพ่อทวดในภาคใต้ 2) วิเคราะห์บทบาทของตำนานหลวงพ่อทวดในฐานะกลไกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความเชื่อ ศรัทธา และค่านิยมของชุมชน และ 3) อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างตำนานหลวงพ่อทวดกับการสร้างอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชน พร้อมเสนอแนวทางการอนุรักษ์และสืบทอดอย่างยั่งยืน โดยการศึกษาเอกสารร่วมกับการเก็บข้อมูลภาคสนาม คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง จำนวน 25 รูป/คน ได้แก่ พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน ปราชญ์ท้องถิ่น และประชาชน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และการสนทนากลุ่ม ข้อมูลได้รับมีความน่าเชื่อถือผ่านการตรวจสอบแบบสามเส้า และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ตำนานหลวงพ่อทวดในภาคใต้สามารถจำแนกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ ตำนานลายลักษณ์อักษร และตำนานมุขปาฐะ สะท้อนประวัติความเป็นมา ความศักดิ์สิทธิ์ ปาฏิหาริย์ และหลักคุณธรรมทางพระพุทธศาสนา อันเป็นรากฐานความศรัทธา นอกจากนี้ ตำนานนั้นยังทำหน้าที่กลไกทางวัฒนธรรมสำหรับการถ่ายทอดคุณค่าทางศาสนา การสร้างความหมายร่วมทางสังคม สร้างความสามัคคีของคนในชุมชน ธำรงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม โดยการเชื่อมโยงผู้คนเข้ากับประวัติศาสตร์ ความทรงจำร่วม และมรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น แนวทางการอนุรักษ์ และสืบทอดควรอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ผ่านการรวบรวมองค์ความรู้ การพัฒนาสื่อการเรียนรู้ และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของคนรุ่นใหม่ ทั้งนี้ องค์ความรู้ที่สังเคราะห์ได้ชี้ให้เห็นว่าตำนานหลวงพ่อทวดเป็นทุนทางวัฒนธรรมสำคัญต่อการธำรงอัตลักษณ์ ความเข้มแข็งของชุมชน และการพัฒนาสังคมวัฒนธรรมในภาคใต้อย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2564). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมภาคใต้. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงวัฒนธรรม.
กระทรวงวัฒนธรรม. (2565). รายงานสถานการณ์ทางวัฒนธรรมของประเทศไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงวัฒนธรรม.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2550). ว่าด้วยประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพมหานคร: มติชน.
ประคอง นิมมานเหมินท์. (2551). คติชนวิทยา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระครูอดุลธรรมกิจ และคณะ. (2557). ความเชื่อและศรัทธาที่มีต่อหลวงพ่อทวดของพุทธศาสนิกชนในภาคใต้. สงขลา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมชาย ณ นคร และคณะ. (2559). หลวงพ่อทวดกับการสร้างพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาในภาคใต้. สงขลา: มหาวิทยาลัยทักษิณ.
สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2546). สังคมและวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพมหานคร: มติชน.
สุดแดน วิสุทธิลักษณ์. (2562). พลวัตมรดกวัฒนธรรมในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
สุพัตรา สุภาพ. (2558). สังคมวิทยา. กรุงเทพมหานคร: ไทยวัฒนาพานิช.
อคิน รพีพัฒน์. (2551). วัฒนธรรมคือความหมาย: มานุษยวิทยากับการศึกษาสังคมไทย. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
อำนาจ บุญศรี. (2561). ตำนานหลวงพ่อทวดในฐานะคติชนร่วมสมัย. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 10(2), 45-62.
Anderson, B. (1983). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism. London: Verso.
Bauman, R. (1986). Story, performance, and event: Contextual studies of oral narrative. Cambridge: Cambridge University Press.
Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge: Cambridge University Press.
Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge: Cambridge University Press.
Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. (3rd ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Denzin, N. K. & Lincoln, Y. S. (2011). The Sage handbook of qualitative research. (4th ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. (2nd ed.). New York: McGraw-Hill.
Dundes, A. (1980). Interpreting folklore. Bloomington: Indiana University Press.
Durkheim, E. (1912). The elementary forms of religious life. New York: Free Press.
Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. New York: Basic Books.
Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. London: Sage Publications.
Hobsbawm, E. & Ranger, T. (1983). The invention of tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology. (2nd ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Krueger, R. A. & Casey, M. A. (2015). Focus groups: A practical guide for applied research. (5th ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills: Sage Publications.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.
Smith, L. (2006). Uses of heritage. London: Routledge.
Spradley, J. P. (1980). Participant observation. New York: Holt, Rinehart and Winston.
UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. Paris: UNESCO.
