เมืองเก่าสงขลา: พื้นที่ความทรงจำร่วมของสังคมพหุวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้และความทรงจำร่วมทางประวัติศาสตร์ กรณีศึกษาพื้นที่เมืองเก่าสงขลา อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา โดยมุ่งอธิบายว่าประวัติศาสตร์ของพหุวัฒนธรรมเมืองสงขลา ถูกจดจำ ถ่ายทอด และผลิตซ้ำ ผ่านพื้นที่ เรื่องเล่า สถาปัตยกรรม ศาสนสถาน วิถีชีวิต และกิจกรรมทางวัฒนธรรม โดยใช้กรอบแนวคิดความทรงจำร่วม (Collective Memory) ร่วมกับแนวคิดพื้นที่ความทรงจำ (Sites of Memory) บทความวิจัยนี้เสนอว่าพื้นที่เมืองเก่าสงขลาเป็นพื้นที่ความทรงจำที่ประกอบสร้างจากความสัมพันธ์ของชุมชนพหุวัฒนธรรม
ทั้งชาวไทยเชื้อสายจีน ชาวไทยพุทธ และชาวไทยมุสลิม ที่มีความสืบเนื่องจากการเป็นชุมชนเมืองท่าการค้าในอดีต การรับอิทธิพลจากวัฒนธรรมภายนอกอันปรากฏผ่านรูปแบบสถาปัตยกรรม ศาสนสถาน พื้นที่สาธารณะ และพื้นที่ทางสังคมวัฒนธรรม ความทรงจำร่วมของชุมชนพหุวัฒนธรรมเมืองเก่าสงขลาจึงมิใช่เพียงการรำลึกถึงอดีต แต่เป็นกระบวนการสร้างความหมายของคนในชุมชน หน่วยงานรัฐ นักท่องเที่ยว และบุคคล ภายนอก ฯลฯ ซึ่งถูกประกอบสร้าง ถ่ายทอด และผลิตซ้ำอย่างต่อเนื่อง การศึกษางานวิจัยนี้ใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ ร่วมกับวิธีการศึกษาประวัติศาสตร์บอกเล่า โดยเข้าถึงข้อมูลในรูปแบบของการศึกษาจากเอกสาร และการลงพื้นที่ภาคสนาม โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มเป้าหมาย จำนวน 15 คน และการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม ผลการวิจัยพบว่า ความทรงจำร่วมทางประวัติศาสตร์ของสังคมพหุวัฒนธรรมเมืองเก่าสงขลา ถูกประกอบสร้างผ่านกระบวนการทางสังคมและวัฒนธรรม ได้แก่ พื้นที่ของเมือง ชุมชนพหุวัฒนธรรม เรื่องเล่า พิธีกรรม และปฏิบัติการในชีวิตประจำวัน และการสร้างอัตลักษณ์ร่วมของคนสงขลา ขณะที่รูปแบบความทรงจำร่วมที่ปรากฏในเมืองเก่าสงขลา ปรากฏได้สามรูปแบบ ได้แก่ ความทรงจำเชิงพื้นที่ สถาปัตยกรรมและวัตถุ และความทรงจำมิติศาสนสถานและพิธีกรรม