การจัดการรายกรณีโดยครอบครัวเป็นศูนย์กลาง ในพื้นที่กึ่งเมืองกึ่งชนบท: จากครัวเรือนที่มองไม่เห็น สู่ความเป็นผู้เชี่ยวชาญจากประสบการณ์และ การเป็นผู้ออกแบบการดูแลคนพิการ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาการจัดการรายกรณีของครอบครัวคนพิการในพื้นที่เทศบาลนครรังสิต จังหวัดปทุมธานี และ 2) พัฒนารูปแบบการจัดการรายกรณีโดยครอบครัวเป็นศูนย์กลาง ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านของระบบสนับสนุนคนพิการในประเทศไทย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 30 คน ได้แก่ บุคลากรจากภาครัฐที่ปฏิบัติงานด้านคนพิการ บุคลากรภาคประชาสังคม และครอบครัวที่เป็นผู้ดูแลคนพิการ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และแบบบันทึกการสะท้อนคิดด้วยตนเอง ผลการวิจัยพบว่า การขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงของครอบครัว ได้แก่ 1) จากการเป็นผู้รอคอยความช่วยเหลือและยอมจำนนต่อโชคชะตาสู่การเป็นผู้พิทักษ์สิทธิ 2) การเกิดพลังและอาวุธทางปัญญา เพื่อรื้อถอนอุปสรรคเชิงระบบและการถูกครอบงำโดยอำนาจทางวิชาชีพ และ 3) การสร้างกลไกการประสานรอยต่อเชิงระบบด้วยการจัดการรายกรณี เพื่อปิดช่องว่างระหว่างนโยบายและการปฏิบัติในสภาวะสังคมเมืองที่กระจัดกระจาย ข้อค้นพบนี้ช่วยขยายขอบเขตความรู้เรื่องความเป็นพลเมืองของคนพิการ และการรื้อถอนวัฒนธรรมสวัสดิการเชิงสงเคราะห์ด้วยการจัดการรายกรณีโดยครอบครัวเป็นศูนย์กลาง บทสรุปของการวิจัยเน้นย้ำว่า การส่งเสริมความเชี่ยวชาญจากประสบการณ์ตรงด้านการดูแลคนพิการของครอบครัวที่ดูแลคนพิการ และความเป็นอิสระของบุคคลที่ยังคงยึดโยงความสัมพันธ์กับครอบครัวและชุมชน ซึ่งเป็นกลไกสำคัญของการเปลี่ยนจากการพึ่งพารัฐไปสู่ภาวะพึ่งพิงระหว่างกันที่มีอำนาจจัดการตนเอง และเป็นโมเดลต้นแบบในการสร้างระบบสนับสนุนทางสังคมท่ามกลางความท้าทายของสังคมเมืองยุคใหม่