นวัตกรรมสุขภาพชุมชนในยุคการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสู่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดตรัง: กรณีศึกษาความสำเร็จภายใต้การกระจายอำนาจ ด้านสุขภาพปฐมภูมิ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบและประเภทของนวัตกรรมสุขภาพชุมชนใน รพ.สต. สังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดตรัง และ 2) วิเคราะห์ปัจจัยแห่งความสำเร็จของนวัตกรรมดังกล่าว ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษา ผู้ให้ข้อมูล คือ ผู้อำนวยการและบุคลากรสาธารณสุขใน รพ.สต. ที่ถ่ายโอนสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัดตรัง จำนวน 90 คน คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งมีโครงสร้างที่ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน เก็บข้อมูลโดยการประชุมกลุ่มย่อยกลุ่มละ 3 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระ ผลการวิจัยพบว่า นวัตกรรมสุขภาพชุมชนจำแนกได้ 4 ประเภท ได้แก่ นวัตกรรมโรคเรื้อรัง นวัตกรรมฟื้นฟูสมรรถภาพเชิงรุก นวัตกรรมแพทย์ทางเลือกและภูมิปัญญาท้องถิ่น และนวัตกรรมการจัดการสุขภาพผู้สูงอายุ นวัตกรรมที่โดดเด่น ได้แก่ “3 รส 3 ฤกษ์” ที่ได้รับรางวัลนานาชาติจากการลดโซเดียมผ่านการปรับรสสัมผัสที่คุ้นเคย และ “21 วันโมเดล” ที่ช่วยปรับปรุงผลเลือดผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3 ได้ถึงร้อยละ 60 ภายใน 6 เดือน ด้านปัจจัยแห่งความสำเร็จสังเคราะห์ได้เป็นโมเดล ERS ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ ได้แก่ การสร้างนวัตกรรมจากความเข้าใจพฤติกรรมท้องถิ่น (Empathy-Driven Innovation) การออกแบบแนวทางแก้ปัญหาต้นทุนต่ำจากทรัพยากรในพื้นที่ (Resourceful Design) และการบริหารงานภายใต้ระบบการคลังท้องถิ่นได้อย่างสร้างสรรค์ (System Mastery) โดยมีความคล่องตัวด้านงบประมาณและความยืดหยุ่นของตัวชี้วัดภายใต้ อบจ. เป็นบริบทเอื้อสำคัญที่ส่งเสริมให้นวัตกรรมดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืน ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าการกระจายอำนาจด้านสุขภาพสู่ท้องถิ่นสร้างเงื่อนไขที่เอื้อต่อการเกิดนวัตกรรมจากระดับฐานราก หากบุคลากรมีทั้งความคิดสร้างสรรค์และความสามารถในการบริหารจัดการภายใต้โครงสร้างใหม่ควบคู่กัน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
เกษศิรินทร์ สมแก้ว. (5 มี.ค. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (พิเชตวุฒิ นิลละออ, ผู้สัมภาษณ์)
นภัสนันท์ รอดริน. (2 มี.ค. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (วิสุทธิณี ธานีรัตน์, ผู้สัมภาษณ์)
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570). (2569). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 139 ตอนพิเศษ 258 ง หน้า 1-143 (1 พฤศจิกายน 2565).
พิเชษฐ ศักดิ์แสง. (2 มี.ค. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (วิสุทธิณี ธานีรัตน์, ผู้สัมภาษณ์)
ภัชร์จิรัสม์ ธัชเมฆรัตน์. (2566). รายงานผลการถ่ายโอนภารกิจสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด. ใน รายงานการวิจัย. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก หน้า 1-90 (6 เมษายน 2560).
ลัดดาวัลย์ ถิ่นนัยธร. (28 ก.พ. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (วิสุทธิณี ธานีรัตน์, ผู้สัมภาษณ์)
วีระศักดิ์ เครือเทพ และคณะ. (2568). จากรูปแบบเหมาโหลสู่การมีส่วนร่วมของชุมชนและกลไกอภิบาลสุขภาพ ในการจัดบริการปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหลังการถ่ายโอนภารกิจไปสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด. วารสารการบริหารท้องถิ่น, 18(4), 469-488.
ศรวณีย์ อวนศรี และคณะ. (2567). การถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของประเทศไทย: ความก้าวหน้าและความท้าทาย. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 18(3), 314-330.
สมโชค สกุลส่องบุญศิริ. (6 มี.ค. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (พิเชตวุฒิ นิลละออ, ผู้สัมภาษณ์)
สมพล เสียมไหม. (9 มี.ค. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (วิสุทธิณี ธานีรัตน์, ผู้สัมภาษณ์)
หนึ่งหทัย สกุลส่องบุญศิริ. (6 มี.ค. 2569). นวัตกรรมสุขภาพชุมชนที่เกิดขึ้นใน รพ.สต. (พิเชตวุฒิ นิลละออ, ผู้สัมภาษณ์)
องค์การบริหารส่วนจังหวัดตรัง. (2566). รายงานประจำปี 2566: ผลการดำเนินงานด้านสาธารณสุขภายหลังการรับถ่ายโอน รพ.สต. องค์การบริหารส่วนจังหวัดตรัง. ตรัง: บริษัท ตรังการพิมพ์ จำกัด.
อัจฉราวดี ศรียะศักดิ์ และคณะ. (2568). การประเมินคุณภาพและประสิทธิภาพของการจัดบริการในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหลังการถ่ายโอนไปสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 19(2), 180-193.
อุดม ทุมโฆสิต และคณะ. (2567). การประเมินผลระบบอภิบาลระบบสุขภาพปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลที่ได้รับการถ่ายโอนไปสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด ปีงบประมาณ 2566. วารสารสังคม ศาสตร์, 54(1), 80-116.
Abimbola, S. et al. (2019). The impacts of decentralization on health system equity, efficiency and resilience: a realist synthesis of the evidence. Health policy and planning, 34(8), 605-617. https://doi.org/10.1093/heapol/czz055.
Bossert, T. J. & Beauvais, J. C. (2002). Decentralization of health systems in Ghana, Zambia, Uganda and the Philippines: A comparative analysis of decision space. Health Policy and Planning, 17(1), 14-31. https://doi.org/10.1093/heapol/17.1.14.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa.
Brown, T. & Wyatt, J. (2010). Design Thinking for Social Innovation. Development Outreach, 12, 29-43. https://doi.org/10.1596/1020-797X_12_1_29.
Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. London: SAGE Publications.
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259-267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259.
Radjou, N. & Prabhu, J. (2015). Frugal innovation: How to do more with less. London: Profile Books.
Saltman, R. et al. (2006). Decentralization in health care: strategies and outcomes. United Kingdom: McGraw-hill education.
World Health Organization. (1978). Declaration of Alma-Ata: International conference on primary health care. Geneva: WHO Press.
World Health Organization. (2018). Declaration of Astana: Global conference on primary health care. Geneva: WHO Press.
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods. (6th ed.). London: SAGE Publications.
