ฉาบเล็ก: บทบาท กลวิธี และแนวทางการบรรเลงในบริบทดนตรีไทย
คำสำคัญ:
ฉาบเล็ก, กลวิธีการบรรเลง, ดนตรีไทยบทคัดย่อ
ฉาบเล็กเป็นเครื่องดนตรีไทยประเภทเครื่องกำกับจังหวะ มีวิธีการเฉพาะสำหรับตีประกอบเพลงไทยตามอัตราจังหวะและลักษณะของทำนองเพลง บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอบทบาท กลวิธี และแนวทางการบรรเลงฉาบเล็กในดนตรีไทย เนื้อหาเรียบเรียงขึ้นจากการวิเคราะห์วรรณกรรม สัมภาษณ์เชิงลึก และนำประสบการณ์ทางดนตรีของผู้เขียนมาเสริมบทวิเคราะห์เชิงพรรณนา การศึกษาชี้ให้เห็นว่า การสร้างจังหวะย่อยในการบรรเลงรวมวงในลักษณะ “จังหวะขัด” (syncopation) คือ บทบาทสำคัญของฉาบเล็ก กลวิธีการตีที่รับรู้โดยทั่วไปมีจำนวนสี่เสียง คือ “แช่” “วับ” “แจะ” และ “กรี” แนวทางการบรรเลงฉาบเล็กขึ้นอยู่กับเงื่อนไขเรื่องอัตราจังหวะและรูปแบบของทำนองเพลง การเว้นและการซ้ำต่อเนื่องเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างรูปแบบกระสวนจังหวะฉาบเล็กให้หลากหลาย ข้อเสนอของบทความนี้ คือ การให้ความสำคัญกับจังหวะฉาบเล็กในฐานะองค์ประกอบจังหวะของเพลงไทยเทียบเท่าจังหวะฉิ่งและจังหวะกลอง และเปิดโอกาสให้เกิดคำถามและมุมมองทางดนตรีใหม่ในการวิเคราะห์และสร้างสรรค์ดนตรีในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2530). เครื่องดนตรีไทย (พิมพ์ครั้งที่ 4). พิฆเณศ.
กรมศิลปากร. (2509). ไตรภูมิพระร่วงของพญาลิไท (พิมพ์ครั้งที่ 4). คลังวิทยา.
กรมศิลปากร. (2539). โน้ตเพลงไทย เล่ม 3.ชวนพิมพ์.
กรมศิลปากร. (2545). คำบรรยายวิชาดุริยางคศาสตร์ไทย. ชวนพิมพ์.
ชยุติ ทัศนวงศ์วรา, จรัญ กาญจนประดิษฐ์, จตุพร สีม่วง, ธรณัส หินอ่อน และวัศการก แก้วลอย. (2565). ว่าด้วยความงาม: รูปแบบนิยมกับการผูกทางแปรในดนตรีไทย. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 23(2), 19-31.
ณัฐชยา นัจจนาวากุล, อัจฉรา ศรีพันธ์, รุ่งนภา ฉิมพุฒ และ วราภรณ์ เชิดชู (2559). การเรียนรู้และสร้างสรรค์การแสดงพื้นบ้านมังคละ: ชุดการเรียนรู้. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
ปัญญา รุ่งเรือง. (2546). ประวัติการดนตรีไทย. ไทยวัฒนาพานิช.
สำนักมาตรฐานอุดมศึกษา สำนักงานทบวงมหาวิทยาลัย. (2544). เกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยและเกณฑ์ประเมิน. ภาพพิมพ์.
Barton, G. (2012). Informal empire: The case of Siam and the Middle East. In Endless empire: Spain's retreat, Europe's eclipse, America's decline. University of Wisconsin Press.
Hand, R. (2017). Approaches to Learning Traditional Performing Arts in Central Java through a Direct Encounter. 6(2), 29–48. https://doi.org/10.37134/MJM.VOL6.2.2.2017.
Lebaka, M. E. K. (2013). ‘Interaction through music’: the transmission of indigenous African music with a focus on Pedi traditional healers’ music. Muziki, 10(2), 56–74. https://doi.org/10.1080/18125980.2013.844981.
Smith, L. T. (2012). Decolonizing methodologies (2nd ed.). Zed Books.
Wisuttipat, M. and Peterson, E. (n.d.). The Theoretical Concepts on Thai Classical Music. Santisiri Press.
