วิพากษ์แนวคิดเผ่าพันธุ์นิยมในพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

           บทความนี้เป็นการนำเสนอข้อวิพากษ์วิจารณ์แนวคิดเผ่าพันธุ์นิยมที่มีต่อพระพุทธศาสนาเถรวาท จากบทความเรื่อง “พระพุทธศาสนาและแนวคิดเผ่าพันธุ์นิยม มุมมองด้านลบของสังคมตะวันตกที่มีต่อความเชื่อทางพระพุทธศาสนา” พบว่า นักสิทธิสัตว์ชาวตะวันตกนำเสนอแนวคิดต่าง ๆ ของพระพุทธศาสนาในด้านลบ เช่น มีการนำเสนอว่าศาสนาพุทธมีการปฏิบัติกับสัตว์เยี่ยงทรัพย์สินเงินทอง เนื่องจากคุณลักษณะเฉพาะบางอย่างจะเป็นตัวกำหนดคุณค่าในชีวิต ยิ่งไปกว่านั้นในหนังสือเรื่อง แนวคิดเผ่าพันธุ์นิยมมุมมองของศาสนาพุทธ และคริสศาสนาที่มีต่อสัตว์ ที่เขียนโดย พอล วอลเดา กล่าวถึงพระพุทธศาสนาว่าไม่มีคำสอนในเรื่องคุณค่าในตนเองของสิ่งชีวิต และเผ่าพันธุ์ต่าง ๆ วอลเดา กล่าวว่า พระพุทธศาสนาให้ความสำคัญทางหลักศีลธรรมเฉพาะกับมนุษย์เท่านั้น ไม่คำนึงถึงสัตว์อื่นซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง

           ผู้เขียนไม่เห็นด้วยกับการนำเสนอว่าพระพุทธศาสนามีแนวคิดเผ่าพันธุ์นิยม แท้จริงแล้ว พระพุทธศาสนาไม่ได้ให้ความสำคัญกับลักษณะภายนอกของสิ่งมีชีวิต แต่พระพุทธศาสนามีคำสอนให้ปฏิบัติกับสิ่งมีชีวิตทุกชนิดด้วยเมตตาธรรม “คุณค่าของสิ่งมีชีวิต” มาจากความประพฤติที่ดีตามหลักศีลธรรม และความสำคัญทางหลักศีลธรรมไม่ได้ตัดสินจากรูปลักษณ์ภายนอก ข้อกล่าวหาดังกล่าวของกลุ่มนักสิทธิสัตว์ชาวตะวันตกไม่ถูกต้อง เนื่องจากหลักคำสอนของพระพุทธศาสนาแตกต่างกับแนวคิดวงจรแห่งจริยศาสตร์ตะวันตก พระพุทธศาสนาไม่ได้บัญญัติเรื่องการตัดสินความสำคัญทางศีลธรรมจากลักษณะภายนอก พระพุทธศาสนายุคแรกสอนในเรื่องความรักและการมีเมตตากรุณา และการให้ความสำคัญกับสัตว์ทั้งหลายอย่างเท่าเทียมกัน และให้การยอมรับว่าสิ่งมีชีวิตทั้งหลายอยู่ในวงจรแห่งจริยธรรม เพราะสิ่งมีชีวิตทุกชนิดล้วน มีจุดมุ่งหมายเดียวกันคือ พระนิพพาน