การศึกษาเปรียบเทียบแนวความคิดเรื่องอหิงสาในปรัชญาเชน กับเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

            งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาเปรียบเทียบแนวความคิดเรื่องอหิงสาในปรัชญาเชนกับเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท ซึ่งมีวัตถุประสงค์การวิจัย 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาอหิงสาในปรัชญาเชน 2) เพื่อศึกษาเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท 3) เพื่อเปรียบเทียบอหิงสาในปรัชญาเชนกับเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท 

             ผลการศึกษาพบว่า หลักอหิงสาในปรัชญาเชน หมายถึง การงดเว้นจากการประทุษร้ายสิ่งมีชีวิตแม้ในรูปที่เล็กที่สุด ทั้งที่สามารถมองเห็นได้หรือมองไม่เห็นโดยการกระทำ การพูด และการคิด แบ่งออกเป็น 3 ประเภทคือ การไม่เบียดเบียนทางกายกรรม การไม่เบียดเบียนทางวจีกรรม การไม่เบียดเบียนทางมโนกรรม หลักการอหิงสาเป็นบรมธรรมและมีอนุพรต 5 เป็นเกณฑ์ตัดสินทางจริยธรรมขั้นพื้นฐาน ผู้นับถือศาสนาเชนจะมีแนวทางการปฏิบัติที่แตกต่างกันไปตามสถานะของบุคคล การไม่เบียดเบียนกันเป็นสิ่งสำคัญให้ทุกคนอยู่ในสังคมร่วมกันอย่างมีความสุข ไม่เบียดเบียนซึ่งกันและกัน มีความรัก ความปรารถนาดีต่อกัน การได้บรรลุไกวัลย์ หรือการถึงโมกษะ อันเป็นจุดหมายอันประเสริฐและสูงสุดของชีวิต มีความสุขอันหาที่สุดมิได้ อย่างสัพพัญญูเป็นนิรันดร์ และไม่มีการเสื่อมสลาย เป็นอิสระจากพันธนาการของการเกิด แก่ เจ็บ และตาย เป็นวิญญาณที่สมบูรณ์ มีความสุขที่สงบยิ่ง     

             เมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท พบว่า เมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท หมายถึง ความรักใคร่ความปรารถนาจะให้บุคคลอื่น และสัตว์ทั้งหลายเป็นสุขถ้วนหน้า ไม่ทำลายล้าง ไม่จองเวร ซึ่งกันและกัน เป็นลักษณะที่เต็มไปด้วยไมตรี มุ่งความสุขความเจริญ อย่างที่ท่านเรียกว่า เมตตากายกรรม เมตตาวจีกรรม และเมตตามโนกรรม มุ่งความเป็นไปแห่งประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งหลาย เป็นลักษณะซึ่งความเป็นไปดังกล่าวนี้ครอบคลุมพฤติกรรมทางกาย ทางวาจา และทางใจ เมตตาเริ่มที่จิตภายในก่อนโดยอาศัยการฝึก อบรม หรือฝึกฝนให้เกิดเป็นคุณธรรมประจำจิตใจก่อนแล้วจึงแสดงออกมาในรูปของพฤติกรรมภายนอกอันได้แก่ทางกาย และวาจา เป็นหลักธรรมพื้นฐานของธรรมอื่น ๆ ที่จะเกิดขึ้น เป็นคุณธรรมที่เป็นพื้นฐานภายในจิตใจ ผู้เจริญเมตตาระดับสูงสามารถเข้าสู่ความเป็นพระอริยะระดับสูงทำให้รู้ชัดสิ่งทั้งหลายว่าเป็นทุกข์ ไม่เที่ยง มีความดับเป็นธรรมดา แล้วบำเพ็ญสมถะวิปัสสนา ทำอาสวะให้สิ้นไป ย่อมบรรลุถึงนิพพานในที่สุด

          การศึกษาเปรียบเทียบแนวความคิดเรื่องอหิงสาในปรัชญาเชนกับเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นการเปรียบเทียบความเหมือนและความต่างของแนวความคิดเรื่องอหิงสาในปรัชญาเชนและเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท ส่วนประเด็นอื่น ๆ เช่น ประเภทของอหิงสา ในปรัชญาเชนและเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท หลักการอหิงสาของเชนและเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท วิธีการปฏิบัติของอหิงสาในปรัชญาเชนและเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท ตลอดถึงเป้าหมายของอหิงสาในปรัชญาเชนและเมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาท ก็แสดงหลักการไว้คล้าย ๆ กัน แต่จากการที่เชนมีทรรศนะเรื่องชีวิตแตกต่างจากพระพุทธศาสนา ก็ทำให้รายละเอียดเกี่ยวข้องกับข้อวัตรปฏิบัติมีความเหมือนและความแตกต่างกันบ้าง เมตตาในพุทธปรัชญาเถรวาทแม้จะมีหลักการไม่เบียดเบียนเหมือนกัน แต่ก็ต้องประกอบไปด้วยปัญญาและดำเนินการด้วยทางสายกลาง แต่ปรัชญาเชนยกย่องการปฏิบัติแบบอัตตกิลมถานุโยค หลักการใหญ่ ๆ แล้วยังมีความสอดคล้องกันอยู่