การศึกษาวิเคราะห์แนวคิดสัมมาสังกัปปะ ตามหลักมรรคมีองค์ 8 ของพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

          การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสัมมาสังกัปปะตามหลักมรรคมีองค์ 8 ของพุทธปรัชญาเถรวาท 2) วิเคราะห์แนวคิดสัมมาสังกัปปะของพุทธปรัชญาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้แนวคิดสัมมาสังกัปปะของพุทธปรัชญาเถรวาท งานวิจัยเล่มนี้เป็นงานวิจัยเชิงเอกสาร โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎก คัมภีร์อรรถกถา เอกสารวิชาการทางพระพุทธศาสนาและปรัชญา และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับสัมมาสังกัปปะ
          ผลการวิจัยพบว่า
          1. สัมมาสังกัปปะตามหลักมรรคมีองค์ 8 ของพุทธปรัชญาเถรวาทเป็นกระบวนการทางความคิดมีส่วนประกอบ 3 อย่าง คือ 1) เนกขัมมสังกัปปะ หรือเนกขัมมวิตก หมายถึง ความนึกคิดที่ปลอดโปร่งจากกาม ไม่หมกมุ่นพัวพันติดข้องในสิ่งสนองความอยากต่าง ๆ จัดเป็นความนึกคิดที่ปราศจากราคะหรือโลภะ 2) อพยาบาทสังกัปปะ หรืออพยาบาทวิตก จัดเป็นความนึกคิดที่ปราศจากโทสะ และ 3) อวิหิงสาสังกัปปะ หรืออวิหิงสาวิตก หมายถึง ความนึกคิดที่ปราศจากโทสะ
          2. วิเคราะห์แนวคิดสัมมาสังกัปปะของพุทธปรัชญาเถรวาท ในฐานะเป็นจุดเริ่มต้นทางการปฏิบัติ เป็นผลมาจากการที่บุคคลใช้เหตุผลจากสัมมาทิฏฐิมาพอสมควรแล้ว ถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นทางความคิด ไปสู่การกระทำทางวาจาและทางกาย และเพื่อเป้าหมายสูงสุดคือการกำจัดกิเลส 3 ประการได้แก่ โลภะ โทสะ และโมหะ หลักการปฏิบัติมีความสอดคล้องกับหลักปฏิบัติในไตรสิกขาและหลักมหาสติปัฏฐานสูตร สามารถปรับใช้ร่วมกับการดำเนินชีวิตประจำวันได้
          3. วิเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้แนวคิดสัมมาสังกัปปะของพุทธปรัชญาเถรวาท แบ่งเป็น 2 แนวทาง คือ 1) การใช้คุณธรรมสำคัญในการดำเนินชีวิต เพื่อเพิ่มพูนการดำริในการออกจากกามคือปัญญา สำหรับคุณธรรมสำคัญเพื่อเพิ่มพูนดำริความไม่พยาบาท คือความอดทน และคุณธรรมสำคัญเพื่อเพิ่มพูนดำริความไม่เบียดเบียนคือความมีเมตตากรุณา 2) การดำเนินชีวิตประจำวันภายใต้หลักไตรสิกขาด้วยการมีศีล สมาธิ ปัญญา และภายใต้หลักมหาสติปัฏฐานสูตร ด้วยการเจริญสติในชีวิตประจำวัน