ศึกษาวิเคราะห์การเจริญมรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษามรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาการเจริญมรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์การเจริญมรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. มรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท พระวินัยปิฎก คือ การไม่ยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 พระสุตตันตปิฎก คือ ความตายหรือมรณะว่าไม่มีใครสามารถพ้นไปได้เลย ร่างกายมีแตกดับไปเป็นธรรมดาอันเป็นสัจธรรมของชีวิต และพระอภิธรรมปิฎก คือ มรณานุสติที่เป็นปัจจัยต่อกัน การเกิดขึ้นของชีวิตก็คือการเกิดขึ้นแห่งความทุกข์ หลักมรณานุสติในคัมภีร์วิสุทธิมรรค มรณานุสติที่เกี่ยวเนื่องด้วยปัญญา คือ การใช้ปัญญาพิจารณาถึงความตายอันจะมีแก่ตนและคนอื่น มรณานุสติในคัมภีร์วิสุทธิมรรค คือการเอาสติระลึกถึงมรณะ ความขาดไปแห่งชีวิตที่แตกดับสูญไปด้วยเหตุปัจจัยต่าง ๆ การเจริญมรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท ทำให้จิตใจเกิดเป็นสมาธิได้เร็ว
             2. การเจริญมรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท การปฏิบัติมรณานุสติไปพิจารณาหรือระลึกถึงความตายต้องประกอบด้วยการมีความศรัทธา ด้วยความเพียร ด้วยความอดทน ด้วยสติปัญญา อานิสงส์การเจริญมรณานุสติหรือการฝึกสมาธิ คือ บรรลุนิพพาน บรรลุอภิญญา การเจริญพรหมวิหาร 4 การเจริญฌาน 4 การพัฒนาสุขภาพร่างกายและสุขภาพจิต มรณานุสติจะตรงกับการเจริญฌาน 4 เพื่อการระลึกถึงความตาย ในคัมภีร์วิสุทธิมรรค อธิบายถึงการปฏิบัติสมาธิเพื่อป้องกันความเสียหาย คือการมีอัปปนาโกศลมี 10 ประการ และจุดมุ่งหมายในคัมภีร์วิมุตติมรรค คือการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน การเสวยอารมณ์ทุกอย่างด้วยความใคร่ครวญ การได้โลกิยอภิญญา และการบรรลุมรรคผล
             3. วิเคราะห์การเจริญมรณานุสติตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท (1) การเจริญมรณานุสติเพื่อความไม่ประมาท โดยการใช้สติสัมปชัญญะเพื่อพิจารณาอิริยบถทั้ง 4 ในการยืน เดิน นั่ง และนอน (2)การเจริญมรณานุสติในการกำหนดขันธ์ 5 เพื่อไม่ยึดมั่นถือมั่นละอุปาทาน และเป็นการปฏิบัติธรรมโดยการพิจารณาเห็นด้วยปัญญาญาณ (3) การเจริญมรณานุสติเพื่อความเป็นสมาธิจะต้องพิจารณาไปตามลำดับขั้น ความตรึกตรอง ความอิ่มสุขใจ ความมีอารมณ์เดียว ไปตามลำดับขั้นทั้ง ฌาน 1 ฌาน 2 ฌาน 3 และฌาน 4 (4) การเจริญมรณานุสติเพื่อความรอบรู้เมื่อปฏิบัติสมบูรณ์แล้ว จะสามารถทำให้เกิดสมาธิในปัจจุบัน คือการมีสติสัมปชัญญะ การระลึกได้ในขณะอารมณ์ที่เกิดขึ้น มีสมาธิในการควบคุมทั้งทางร่างกายและทางจิตใจ และ (5) การเจริญมรณานุสติเพื่อการดับทุกข์โดยกำหนดปฏิบัติตามหลักอริยมรรค คือ ทางอันประเสริฐ ซึ่งเป็นทางดำเนินของพระอริยะ มีหลักธรรมที่รวมเข้าเป็นอริยมรรค 8 ประการ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ