อารยธรรมลุ่มน้ำชี : ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและภูมิปัญญา ในจังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอารยธรรม ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมลุ่มน้ำชีในจังหวัดมหาสารคาม 2) ศึกษาภูมิปัญญาของคนอีสานลุ่มน้ำชีในจังหวัดมหาสารคาม และ 3) สร้างแนวทางในการธำรงรักษาสืบทอดอารยธรรมลุ่มน้ำชี ในจังหวัดมหาสารคาม โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสานระหว่างวิธีวิจัยเชิงเอกสารและวิจัยเชิงคุณภาพ ปฏิบัติการร่วมแบบผสมผสาน ด้วยการลงพื้นที่ชุมชนดงบัง อำเภอนาดูน วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคามโดยใช้เครื่องมือการวิจัยด้วยการ การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 21 รูป/คน วิเคราะห์ด้วยวิธีการเชิงพรรณนา
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. จังหวัดมหาสารคามตั้งอยู่ใจกลางของภาคอีสาน มีบรรยากาศที่สงบเงียบและเรียบง่ายตามแบบฉบับของเมืองอีสาน ตั้งอยู่ในบริเวณที่ราบสูงโคราช มีแม่น้ำสำคัญคือแม่น้ำชีไหลผ่าน ปัจจุบันมีความสำคัญในฐานะเป็นศูนย์กลางทางด้านการศึกษาแห่งหนึ่งของภูมิภาค มีประวัติมายาวนาน โดยมีแหล่งโบราณคดีสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าได้รับอิทธิพลทางพุทธศาสนา มาตั้งแต่สมัยคุปตะตอนปลายและปาลวะของอินเดีย ผ่านเมืองพุกามมาในรูปแบบของศิลปะสมัยทวาราวดี และปรากฎเป็นแหล่งอารยธรรมที่สำคัญ คือ อารยธรรมทวารวดีบริเวณเมืองกันทรวิชัย (โคกพระ) เมืองนครจำปาศรี และพระธาตุนาดูน และอารยธรรมขอม ที่ กู่สันตรัตน์ และ มีวัฒนธรรมทางภาษาที่ใช้สื่อสารกันภายในท้องถิ่นแตกต่างกัน
             2. ภูมิปัญญาของคนอีสานลุ่มน้ำชีในจังหวัดมหาสารคาม มีหลากหลาย อาทิ ข้าวหมาก อาหารทานเล่นของชาวอีสาน สมุนไพร การปั้นหม้อดินเผา และผ้าไหมมัดหมี่ลายสร้อยดอกหมาก แต่ภูมิปัญญาอีสานที่โดดเด่น ได้แก่ ฮูปแต้มหรือภาพจิตรกรรมฝาผนังคู่กับสิม โดยเฉพาะวัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน เป็นอัตลักษณ์ของชุมชน
             3. ได้สร้างคู่มือมัคคุเทศก์ชุมชนและชุดความรู้ฮูปแต้มวัดป่าเลไลย์ และจัดสร้างองค์ความรู้เป็นป้ายขนาดใหญ่ เพื่อการศึกษาของผู้สนใจ เพื่อเป็นแนวทางในการธำรงรักษาสืบทอดอารยธรรมลุ่มน้ำชีในจังหวัดมหาสารคาม สืบต่อไป