แนวคิดคู่ขัดแย้งกับกระบวนการแก้ปัญหาความขัดแย้ง ในเรื่องเล่าพระภิกษุชาวเมืองโกสัมพีในยมกวรรคแห่งอรรถกถาธรรมบท

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดคู่ขัดแย้งกับกระบวนการแก้ปัญหาความขัดแย้งในเรื่องเล่าพระภิกษุชาวเมืองโกสัมพีในยมกวรรคแห่งอรรถกถาธรรมบท เป็นรูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการรวบรวมข้อมูลจากเรื่องเล่าพระภิกษุชาวเมืองโกสัมพี (โกสมฺพิกวตฺถุ) ในยมกวรรคแห่งอรรถกถาธรรมบท และเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง จากนั้นทำการวิเคราะห์และตีความข้อมูลที่รวบรวมแล้วนั้นเพื่อนำเสนอประเด็นในเชิงพรรณนาวิเคราะห์
             ผลการวิจัยพบว่า
             คู่ขัดแย้ง คือความขัดแย้งกันของบุคคล 2 ฝ่ายระหว่างพระธรรมกถึกและพระวินัยธรในวัดโฆสิตาราม เมืองโกสัมพี แคว้นวังสะ อันเนื่องมาจากสาเหตุของการเหลือน้ำชำระไว้ในกระบวยชำระ นำไปสู่การทะเลาะกันโดยการปรับอาบัติอีกฝ่ายในฐานไม่รู้แล้วขืนทำ การกล่าวหาและดูหมิ่นโต้กลับอีกฝ่ายว่าพูดเท็จ และการอ้างช่องทางพระวินัยโต้กลับในการลงโทษอีกฝ่ายในฐานต้องอาบัติแล้วไม่แสดงคืน จึงทำให้ต่างฝ่ายไม่พอใจต่อกันและกัน จนกลายเป็นความขัดแย้งระหว่างกันขึ้นครั้งใหญ่
             แนวคิดคู่ขัดแย้งนี้เป็นแนวคิดที่มีลักษณะจะต้องนำไปสู่การทำให้สองฝ่ายของคู่ขัดแย้งมาปรองดองสามัคคีและคืนดีกันเพื่อการต่างอิงอาศัยกันและกันเป็นไปอบ่างสมดุลขณะอยู่ร่วมวัดโฆสิตารามเดียวกัน พระพุทธเจ้าและชาวเมืองโกสัมพีมีแนวทางแก้ปัญหาความขัดแย้งเรื่องนี้อย่างเป็นกระบวนการ คือ พระพุทธเจ้าทรงใช้วิธีแก้ปัญหาใน 3 ขั้นตอน ได้แก่ แก้ปัญหาแบบธรรมดา แก้ปัญหาเชิงรุก และแก้ปัญหาโดยหยุดและถอยออกมาเพื่อให้มีผลกระทบต่อชาวเมืองโกสมพี ซึ่งจะนำไปสู่การใช้วิธีการลงโทษทางสังคม และชาวเมืองโกสัมพี มีวิธีแก้ปัญหาใน 2 ขั้นตอนอย่างพร้อมเพรียงกัน คือ การลงโทษทางสังคมที่ถูกมาใช้กับพระภิกษุที่เป็นคู่ขัดแย้งกัน และการให้พระภิกษุที่เป็นคู่ขัดแย้งกันที่คืนดีกันแล้วนั้นไป ขอขมาโทษต่อพระพุทธเจ้า ซึ่งพวกภิกษุทั้ง 2 ฝ่ายก็จะถูกทำให้ละอายใจ สำนึกรู้ตน และตรัสสอนธรรม เพื่อการปรองดองสามัคคีกันอย่างแท้จริงต่อไป