ตัวชี้วัดธรรมะเพื่อครอบครัวผาสุก: การสังเคราะห์งานวิจัย เกี่ยวกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์และสร้างตัวชี้วัดธรรมะเพื่อครอบครัวผาสุกจากงานวิจัยเกี่ยวกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เป็นการวิจัยเอกสาร ใช้วิธีสังเคราะห์ทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากฐานข้อมูลระดับชาติ 2 ฐาน และระดับนานาชาติ 1 ฐาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์โครงสร้าง เนื้อหา และสถิติเชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า
บทความ งานวิจัย และวิทยานิพนธ์หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่เกี่ยวข้องกับครอบครัว มีจำนวน 31 รายการ แบ่งเป็น 5 กลุ่ม ได้แก่ 1) การแก้ปัญหา 2) การสร้างความมั่นคง 3) การสร้างสันติสุข 4) ครอบครัวตัวอย่างและอื่นๆ และ 5) งานวิจัยในต่างประเทศ ตัวชี้วัดธรรมะเพื่อครอบครัวผาสุก มี 34 หัวข้อ แบ่งเป็นเชิงลบ 6 หัวข้อ เชิงบวก 16 หัวข้อ และผสมทั้งเชิงลบและบวก 12 หัวข้อ ในบรรดาตัวชี้วัดด้านความสัมพันธ์ หลักธรรมที่มีน้ำหนักมากที่สุด 3 หัวข้อ คือ ทิศหก ศีล และสังคหวัตถุ ส่วนด้านความสำคัญ คือ ทิศหก รองลงมา คือ ฆราวาสธรรม และสังคหวัตถุ ดังนั้น ทิศหก จึงเป็นหัวใจตัวชี้วัดธรรมะเพื่อครอบครัวผาสุก ทั้งนี้ ครอบครัวที่จะมีความผาสุกในระดับมากที่สุด ต้องบรรลุตัวชี้วัดธรรมทั้งเชิงลบและบวก 8 หัวข้อ ได้แก่ ทิศหก ศีล สังคหวัตถุ ฆราวาสธรรม สมชีวิธรรม พรหมวิหาร ไตรสิกขา และอัฏฐังคิกมรรค องค์ความรู้ใหม่ ได้แก่ “การไม่นอกใจคือหัวใจของครอบครัวผาสุก”
เอกสารอ้างอิง
กรธิดา เดียวเจริญ, ขันทอง วัฒนะประดิษฐ์ และพระครูปลัดอดิศักดิ์ วชิรปญฺโญ. (2022). การประยุกต์ใช้หลักสติเพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์ครอบครัวสันติสุข. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(7), 3106-3116.
กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2559). นโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาสถาบันครอบครัว พ.ศ. 2560 - 2564. กรุงเทพมหานคร: กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว. (2565). รายงานประจำปี 2565 กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว. เข้าถึงได้จาก www.dwf.go.th (สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2566).
ฐิติมา บุญประเสริฐ, พระราชปริยัติมุนี (เทียบ สิริญาโณ) และแม่ชีกฤษณา รักษาโฉม. (2018). รูปแบบการไกล่เกลี่ยคดีข้อพิพาทเชิงพุทธบูรณาการ: ศึกษาเฉพาะกรณีคดีครอบครัวศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง. Journal of MCU Nakhondhat, 5(3), 809-823.
ณัฐรดา แฮคำ และสิงห์คำ รักป่า. (2021). การส่งเสริมความรักความอบอุ่นความเอาใจใส่ในครอบครัวและชุมชนเชิงพุทธ. Journal of MCU Humanities Review, 7(1), 481-498.
เดชฤทธิ์ โอฐสู. (2019). การขัดเกลาทางสังคมเชิงพุทธเพื่อแก้ปัญหาการข่มขืนบุคคลภายในครอบครัวในสังคมไทย. วารสารวิจยวิชาการ, 2(2), 37-50.
ปิ่นทิพย์ มโนสุจริตธรรม, พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส และรุ่งโรจน์ ศิริพันธ์. (2020). วิเคราะห์ครอบครัวสันติสุขเชิงพุทธ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(6), 2465-2473.
ปิ่นทิพย์ มโนสุจริตธรรม, พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส และรุ่งโรจน์ ศิริพันธ์. (2020). วิกฤตครอบครัวในสังคมไทย: ศึกษาและเสริมสร้างครอบครัวสันติสุขตามหลักฆราวาสธรรม. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(sup), 48-60.
พระกฤษณพล ปญฺญาธโร, พระโสภณพัฒนบัณฑิต และโสวิทย์ บำรุงภักดิ์. (2016). การบูรณาการหลักพุทธธรรมกับโมเดลของเดวิด เอช ออลซัน เพื่อการสร้างครอบครัวเข้มแข็ง. วารสารศรีล้านช้างปริทรรศน์, 2(2), 35-45.
พระครูวาทีวรวัฒน์ (กล้า พราหมณ์แก้ว). (2014). การประยุกต์ใช้โอวาท 10 ในการเสริมสร้างครอบครัวสันติสุข. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2(1), 35-46.
พระครูสิริรัตนานุวัตร, พระมหาไกรสร โชติปญฺโญ, ประยูร สุยะใจ, อนันต์ อุปสอด และสานุ มหัทธนาดุล. (2559). พุทธจิตวิทยาบูรณาการ: รูปแบบและกระบวนการเสริมสร้างสุขภาวะองค์รวมของครอบครัวและสังคม. รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์พุทธชินราช.
พระครูอาทรกิจจาภิรักษ์ (ฉัตรชมภู) และโสวิทย์ บำรุงภักดิ์. (2018). การสร้างครอบครัวที่มั่นคงในเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 18(3), 185-194.
พระชีพ รกฺขิตธมฺโม (แก้วนิล), สิทธิโชค ปาณะศรี และพระครูวิจิตรศีลาจาร. (2020). การประยุกต์ใช้หลักสัมมาอาชีวะในการเสริมสร้างครอบครัวไทยให้เกิดความมั่นคงในสังคมยุคดิจิทัล. Journal of MCU Nakhondhat, 7(5), 148-157.
พระดิลก ถาวโร (สิงห์ทองไชย), กันยาวีร์ สัทธาพงษ์ และสวัสดิ์ อโณทัย. (2020). การบูรณาการพุทธจริยศาสตร์และปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อการค้ำประกันความมั่นคงของครอบครัวไทยในสังคมหลังนวยุค. Journal of Social Science and Buddhistic Anthropology, 5(5), 52-66.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2555). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
พระพรหมเวที (สุเทพ ผุสฺสธมฺโม). (2560). การเสริมสร้างค่านิยมสุจริตของสถาบันครอบครัวตามหลักพระพุทธศาสนา. รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ราชบุรี.
พระมหาเผื่อน กิตฺติโสภโณ, ศักดิ์ชัย สักกะบูชา, พระครูสังฆรักษ์เอกภัทร อภิฉนฺโท และนาฏนภางค์ โพธิ์ไพจิตร์. (2022). โมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุของครอบครัวเข้มแข็งในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(1), 351-364.
พระมหาศิวกร ปญฺญาวชิโร, พระครูวรวรรณ วิฑูรย์, พงษ์ประภากรณ์ สุระรินทร์ และชูชาติ สุทธะ. (2023). รูปแบบการส่งเสริมคุณภาพของครอบครัวเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 8(1), 99-122.
พระอภิชัย อภิวฑฺฒโน. (2016). การประยุกต์ใช้หลักคารวธรรมะเพื่อการเสริมสร้างครอบครัวสันติสุข. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 4(1), 174-187.
พูนสุข มาศรังสรรค์. (2013). ทำอย่างไรครอบครัวจึงจะไร้ความรุนแรง. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 1(1), 107-120.
พูนสุข มาศรังสรรค์. (2016). การจัดการความรุนแรงในครอบครัวเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 4(1), 221-242.
มนัสนันท์ ประภัสสรพิทยา, กมลาศ ภูวชนาธิพงศ์, วิชชุดา ฐิติโชติรัตนา และอำนาจ บัวศิริ. (2021). โปรแกรมพัฒนาชีวิตสำหรับครอบครัวตามหลักพุทธจิตวิทยา. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 6(3), 405-420.
มนูญ สอนโพนงาม และสุนันท์ เสนารัตน์. (2018). พระพุทธศาสนากับสถาบันครอบครัวไทยยุค 4.0 เพื่อการส่งเสริมความสุขในครอบครัว. วารสารมหาจุฬาคชสาร, 9(1), 46-54.
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค เล่ม 11 ข้อ 242-274 หน้า 199-218. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
แม่ชีวงเพชร คงจันทร์. (2013). การแก้ปัญหาความรุนแรงในครอบครัวที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 1(2), 43-61.
แม่ชีวงเพชร คงจันทร์. (2016). รูปแบบการเสริมสร้างความมั่นคงของครอบครัวเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 4(sp1), 257-269.
ระพีพรรณ คำหอม, ทิพาภรณ์ โพธิ์ถวิล และรุจา ภู่ไพบูลย์. (2020). ความอยู่ดีมีสุขของครอบครัวไทยตามวงจรชีวิตครอบครัว: กรณีศึกษาภาคใต้. Journal of Social Work, 28(2), 24-59.
วสมน ทิพณีย์. (2016). การแก้ไขปัญหาความรุนแรงในครอบครัวตามแนวพุทธธรรม. Journal of Yanasangvorn Research Institute Mahamakut Buddhist University, 7(1), 51-60.
วัฒนะ กัลยาณ์พัฒนกุล, พระครูนิรมิตสังฆกิจ, พระครูสมุห์ณรงค์ โฆสิตธมฺโม, อานนท์ เมธีวรฉัตร และสุวรรณ ฐาลึม. (2021). หลักธรรมและหลักการเสริมสร้างความมั่นคงในครอบครัวตามแนวพระพุทธศาสนา. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(1), 84-94.
สมบูรณ์ วัฒนะ. (2017). การดูแลบิดามารดาสูงอายุตามหลักคำสอนเรื่องทิศหกในพระพุทธศาสนาของครอบครัวไทยพุทธ. Academic Journal of Humanities and Social Sciences Burapha University, 25(49), 147-164.
สัญญา เคณาภูมิ. (2562). หลักการและแนวทางการสังเคราะห์งานวิชาการ. วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น, 3(2),89-106.
สุริยา ฟองเกิด, สรวงทิพย์ ภู่กฤษณา และสืบตระกูล ตันตลานุกูล. (2559). บทบาทพยาบาลกับการสร้างเสริมสุขภาพครอบครัวบนพื้นฐานทฤษฎีพัฒนาการครอบครัว. วารสาร มฉก. วิชาการ, 20(39), 133-142.
สุวรรณ ฐาลีม และพระปลัดสมชาย ปโยโค (ดำเนิน). (2019). แนวทางส่งเสริมกตัญญูกตเวทีในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(2), 424-434.
อนันต์ อุปสอด และอณิษฐา หาญภักดีนิยม. (2020). ศึกษากระบวนการเสริมสร้างความมั่นคงของครอบครัวตามแนวพุทธจิตวิทยาบูรณาการ. Journal of MCU Social Science Review, 9(3), 42-54.
อานุรักษ์ สาแก้ว. (2560). การพัฒนารูปแบบพฤติกรรมเชิงพุทธของครอบครัวในสังคมไทย. รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์เชียงราย.
Cooper, H. & Lindsay, J.J. (1997). Research Synthesis and Meta-Analysis. In Bickman, L. & Rog, D.J. (eds.). Handbook of Applied Social Research Methods. California: Sage Foundation.
Duvall, E. M. (1997). Marriage and Family Relationships. 5th ed. Philadelphia: Lippincott.
Howtragool, V., & Bharani, M. (2023). Analysis of gratitude for parents following Theravada Buddhism. Journal of Pharmaceutical Negative Results, 14(2), 2145-2153.
Lancaster, L. (1984). Buddhism and family in East Asia. Senri Ethnological Studies, 11, 139-151.
Sintabsan, P., Arsanachai, S., & Kamphirapanyo, P. S. (2020). Buddhist Ethics: the concepts and principles to strengthen of strong family and social Thailand in the 21st century. Asia Pacific Journal of Religions and Cultures, 4(2), 134-144.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2024 วารสารวิชาการ มจร บุรีรัมย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความวารสารฉบับนี้ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น ไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของบรรณาธิการ
