การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐาน 4 เพื่อปรับพฤติกรรมในสังคมยุคดิจิทัล

ผู้แต่ง

  • พระครูวิศาลชัยธรรม (ฉัตรชัย คเวสโก)

คำสำคัญ:

วิปัสสนากรรมฐาน, การปรับบุคลิกภาพ, สังคมดิจิทัล

บทคัดย่อ

          การปฏิบัติกรรมฐานเป็นกระบวนการฝึกฝนและพัฒนาตนเองที่มุ่งเน้นการสร้างปัญญาเพื่อให้สามารถเข้าใจและรับรู้สิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง ช่วยในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน ทั้งสมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐานมีเป้าหมายเพื่อเสริมสร้างสติในการควบคุมพฤติกรรมของบุคคลในชีวิตประจำวัน การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐาน 4 เป็นวิธีการพัฒนาตนเองที่ช่วยให้เข้าใจสิ่งต่าง ๆ ภายใต้กฎไตรลักษณ์ตามความเป็นจริง และยังส่งเสริมให้จิตเกิดสมาธิและปัญญา ซึ่งช่วยให้สามารถปล่อยวางความทุกข์และลดความยึดมั่นถือมั่นที่เป็นสาเหตุของความทุกข์ได้ ดังนั้นการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐาน 4 ยังเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการปรับพฤติกรรมในสังคมยุคดิจิทัล โดยช่วยให้บุคคลมีสติและตระหนักรู้ในพฤติกรรมของตนเอง สามารถดำเนินชีวิตอย่างมีสมดุลและมีคุณภาพในยุคที่เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
          สังคมดิจิทัลเป็นสังคมที่ผู้คนมีพฤติกรรมที่ซับซ้อนและใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ในการดำเนินชีวิต ส่งผลให้เกิดความทุกข์ แม้ว่าสังคมโดยรวมจะมีแนวโน้มไปในทางวัตถุนิยม แต่ก็ยังมีผู้คนจำนวนมากที่มุ่งมั่นศึกษาปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวทางสติปัฏฐาน 4 เพื่อพัฒนาตนเอง โดยการใช้สติในการรับรู้สิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง สติไม่เพียงแต่เป็นเครื่องมือในการดำเนินชีวิตประจำวัน แต่ยังช่วยปรับปรุงบุคลิกภาพของบุคคลให้ดีขึ้น นำไปสู่การมีชีวิตที่มีความสุข การวิเคราะห์ผลของการปฏิบัติสติปัฏฐาน 4 จะเน้นการเจริญสติในด้านกาย เวทนา จิต และธรรม โดยมุ่งหวังให้ผู้ปฏิบัติเกิดความตระหนักรู้ในพฤติกรรมของตนเอง และสามารถควบคุมตนเองในสถานการณ์ที่ซับซ้อนและเสี่ยงต่อการเบี่ยงเบน การฝึกปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานสามารถช่วยลดพฤติกรรมหรือส่งเสริมพฤติกรรมเชิงบวก เช่น  ความเมตตา ความอดทน และการตัดสินใจอย่างมีเหตุผล

เอกสารอ้างอิง

ธนิต อยู่โพธิ์. (2528). วิปัสสนาภาวนา. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระธรรมธีรราชมหามุนี (โชดก ญาณสิทฺธิ). (2532). วิปัสสนากรรมฐาน. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้ง กรุ๊พ จำกัด.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2543). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2552). พุทธธรรมฉบับปรับปรุงและขยายความ. (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมโมลี (วิลาศ ญาณวโร). (2539). วิมุตติรัตนมาลี. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มิตรสยาม.

พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช). (2558). พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุดศัพท์วิเคราะห์. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์เลี่ยงเชียง.

พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (2528). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพมหานคร: ด่านสุทธาการพิมพ์.

พระราชสุทธิญาณมงคล (จรัญ ฐิตธมฺโม). (2543). กรรมสนอง ความเป็นไปของชีวิตตามกฎแห่งกรรม. กรุงเทพมหานคร: ธรรมสภา.

พระโสภณมหาเถระ (มหาสีสยาดอ). (2555). มหาสติปัฏฐานสูตร ทางสู่พระนิพพาน. พระพรหมโมลี (สมศักดิ์ อุปสโม) ตรวจชำระ พระคันธสาราภิวงศ์ แปลและเรียบเรียง. กรุงเทพมหานคร: ห้างหุ้นส่วนจำกัด ประยูรสาส์นไทยการพิมพ์.

พระอุปติสสเถระ รจนา. (2538). คณาจารย์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย แปลจากฉบับ ภาษาอังกฤษของพระเอฮารา พระโสมเถระและพระเขมินทเถระ. วิมุตติมรรค. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: ราชบัณฑิตยสถาน.

สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร). (2546). คัมภีร์วิสุทธิมรรค. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬา ลงกรณราชวิทยาลัย.

เสาวลักษณ์พันธบุตร. (2560). อยู่อย่างคนร่วมสมัยในยุคดิจิทัล. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 5(2), 161-167.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2025-04-29

รูปแบบการอ้างอิง

(ฉัตรชัย คเวสโก) พ. (2025). การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐาน 4 เพื่อปรับพฤติกรรมในสังคมยุคดิจิทัล . วารสารวิชาการ มจร บุรีรัมย์, 10(1), 367–381. สืบค้น จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/ambj/article/view/278899

ฉบับ

ประเภทบทความ

Academic Articles