การสร้างชุดกิจกรรมเพื่อพัฒนาการคิดอย่างมีวิจารณญาณในการรู้เท่าทันภัย สื่อสังคมออนไลน์สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จังหวัดนครราชสีมา
คำสำคัญ:
การสร้างชุดกิจกรรม, การคิดอย่างมีวิจารณญาณ, การรู้เท่าทันภัยสื่อสังคมออนไลน์, นักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยพื้นฐาน มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพและความต้องการพัฒนาการคิดอย่างมีวิจารณญาณในการรู้เท่าทันภัยสื่อสังคมออนไลน์ของนักเรียน 2) ศึกษาความต้องการการจัดการเรียนรู้ของครูระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และ 3) สร้างชุดกิจกรรมเพื่อพัฒนาการคิดอย่างมีวิจารณญาณในการรู้เท่าทันภัยสื่อสังคมออนไลน์สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จังหวัดนครราชสีมา การวิจัยแบ่งเป็น 3 ระยะ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพและความต้องการ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ นักเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1 จำนวน 372 คน ได้มาโดยการสุ่มหลายขั้นตอน ระยะที่ 2 ศึกษาความต้องการการจัดการเรียนรู้ กลุ่มเป้าหมายเป็นครูผู้สอนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 5 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 และระยะที่ 3 การสร้างชุดกิจกรรม เครื่องมือที่ใช้ในวิจัย ประกอบด้วย แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และชุดกิจกรรม สถิติที่ใช้ ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการพัฒนาการคิดอย่างมีวิจารณญาณของนักเรียน อยู่ในระดับปานกลาง ส่วนความต้องการพัฒนาการคิดอย่างมีวิจารณญาณในการรู้เท่าทันภัยสื่อสังคมออนไลน์ อยู่ในระดับมาก 2) ความต้องการจัดการเรียนรู้ควรใช้กิจกรรมวิเคราะห์ข่าวปลอม การประเมินความน่าเชื่อถือด้วย SIFT และ CRAAP Test การอภิปรายและบทบาทสมมติ ควบคู่สื่อดิจิทัลและกรณีศึกษาจริง บูรณาการหลายวิชา ประเมินด้วยการโต้วาที แบบทดสอบ และการสังเกตพฤติกรรม และ 3) ชุดกิจกรรมเพื่อพัฒนาการคิดอย่างมีวิจารณญาณในการรู้เท่าทันภัยสื่อสังคมออนไลน์สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จังหวัดนครราชสีมา ประกอบด้วย 3 ชุด ได้แก่ Facebook, Line และ Game รวม 9 กิจกรรม ใช้เวลาเรียนทั้งหมด 18 ชั่วโมง แต่ละกิจกรรมประกอบด้วย ชื่อกิจกรรม จุดประสงค์การเรียนรู้ ขั้นตอนการจัดกิจกรรม สื่อและอุปกรณ์ การวัดและประเมินผล และภาคผนวก เพื่อส่งเสริมทักษะคิดวิเคราะห์ อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2559). แผนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงเทคโนโลยี สารสนเทศและการสื่อสาร.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2564). คู่มือการดำเนินงานความปลอดภัยสถานศึกษา. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
เจือใจ โพธิ์ศรีทอง. (2566). การประเมินพฤติกรรมการใช้สื่อสังคมออนไลน์และการรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของนักเรียนประถมศึกษา. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 10(12), 323-335.
ชัยวัฒน์ สุทธิรัตน์. (2561). นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ. นนทบุรี: พีบาลานซ์ ดีไซด์แอนปริ๊นติ้ง.
ทิศนา แขมมณี. (2564). ศาสตร์การสอนองค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. (พิมพ์ครั้งที่ 25). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นัฐติกา แก่นจันทร์. (2566). การพัฒนาชุดกิจกรรมเพื่อเสริมสร้างการรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ด้วยกระบวนการการกำกับตนเองของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. (วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต สาขาวิชาจิตวิทยา). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
นิธิดา วิวัฒน์พาณิชย์. (2558). การพัฒนาทักษะการรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยลงกรณ์ในพระบรมราชูปถัมภ์, 9(3), 209-219.
บรรจง อมรชีวิน. (2556). การคิดอย่างมีวิจารณญาณ. กรุงเทพมหานคร: สถาบันการคิดอย่างมีวิจารณญาณ.
บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น. (พิมพ์ครั้งที่ 10). กรุงเทพมหานคร: สุวีริยาสาส์น.
ประพันธ์ศิริ สุเสารัจ. (2551). การพัฒนาการคิด. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: เทคนิคพริ้นติ้ง.
ประพันธ์ศิริ สุเสารัจ. (2556). การพัฒนาการคิด. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพมหานคร: เทคนิคพริ้นติ้ง.
พนา ทองมีอาคม. (2557). ทีวีดิจิทัล ไม่รู้ไม่ได้แล้ว. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พีระ จิรโสภณ และคณะ. (2559). ความรู้เท่าทันการสื่อสารยุคดิจิทัลกับบทบาทในการกำหนดแนวทางการปฏิรูปการสื่อสารในสังคมไทย. (รายงานการวิจัย). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2563). เด็กไทยใช้เน็ตทำอะไร. เข้าถึงได้จาก https://www.thaihealthconsumer.org/news/cyber_dangerous/
วัชรา เล่าเรียนดี. (2555). รูปแบบและกลยุทธ์การจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิด. (พิมพ์ครั้งที่ 2). นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์.
สภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ. (2554). เรื่องหลัก 1.4 ทศวรรษจริยธรรมสื่อ. กรุงเทพมหานคร: สภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ.
Branch, R., & Merrill, M. D. (2012). Characteristics of Instructional Design Models. In R. A. Reiser & J. V. Dempsey (Eds.), Trends and Issues in Instructional Design and Technology (pp. 8-16). Prentice Hall.
Chen, C. H., Liu, G. Z., & Hwang, G. J. (2020). A Digital Game-Based Learning Method to Improve Students' Critical Thinking Skills in Elementary Science. Computers & Education, 144, 103703.
Clark, R. C., & Mayer, R. E. (2016). E-learning and the Science of Instruction: Proven Guidelines for Consumers and Designers of Multimedia Learning. John Wiley & Sons.
Dick, W., Carey, L., & Carey, J. O. (2015). The Systematic Design of Instruction (8th ed.). Pearson.
Dressel, P. L., & Mayhew, L. B. (1957). General Education: Explorations in Evaluation. 2nd ed. Washington D.C.: American Council on Education.
Ennis, R. H. (1985). A Logical Basis for Measuring Critical Thinking Skills. Educational Leadership, 43(2), 44-48.
Gagne, R. M., Wager, W. W., Golas, K. C., & Keller, J. M. (1992). Principles of Instructional Design (6th ed.). Cengage Learning.
Good, K. J. (1973). Social Facilitation: Effects of Performance Anticipation, Evaluation, and Response Competition on Free Associations. Journal of Personality and Social Psychology, 28(2), 270.
Houston, R. W. and others. (1972). “Developing Instructional Modules”. A Modular System for Writing Modules College of Education. Houston: University of Houston.
Kemp, J. E., Morrison, G. R., & Ross, S. M. (2019). Designing Effective Instruction. John Wiley & Sons.
Merrill, M. D. (2007). First Principles of Instruction: A Synthesis. Trends and Issues in Instructional Design and Technology, 2, 62-71.
Morrison, G. R., Ross, S. J., Morrison, J. R., & Kalman, H. K. (2019). Designing Effective Instruction (8th ed.). Wiley.
Young, J. (2018). Using a Role-play Simulation Game to Promote Systems Thinking. The Journal of Continuing Education in Nursing, 49(1), 10-11.
Williamson, A. (2013). Social Media Guidelines for Parliaments. Geneva: Inter-Parliamentary Union.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิชาการ มจร บุรีรัมย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความวารสารฉบับนี้ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น ไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของบรรณาธิการ
