วิเคราะห์อาทิตตปริยายสูตรในพุทธปรัชญาเถรวาท ตามทรรศนะอภิปรัชญาตะวันตก

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอาทิตตปริยายสูตรในพุทธปรัชญาเถรวาท 2) ศึกษาอภิปรัชญาตะวันตก และ 3) วิเคราะห์อาทิตตปริยายสูตรในพุทธปรัชญาเถรวาทตามทรรศนะอภิปรัชญาตะวันตก เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ซึ่งเน้นการวิจัยทางเอกสารโดยศึกษาข้อมูลจาก หนังสือ ตำรา บทความ เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง มีการวิเคราะห์ข้อมูล แล้วนำเสนอผลการวิจัยในรูปแบบของการ พรรณนาวิเคราะห์ตามวัตถุประสงค์การวิจัย
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. อาทิตตปริยายสูตรเป็นพระสูตรสำคัญในพุทธปรัชญาเถรวาท ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุผู้เคยเป็นชฎิลบูชาไฟ 1,000 รูป เพื่อให้คลายความยึดมั่นในพิธีกรรม และเข้าใจความจริงตามหลักไตรลักษณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในขันธ์ 5 และอายตนะภายใน-ภายนอก ซึ่งพระสูตรนี้มีเนื้อหาสำคัญทางอภิปรัชญาที่เมื่อวิเคราะห์ตามกรอบแนวคิดตะวันตกแล้ว พบว่ามีลักษณะเฉพาะที่โดดเด่นแตกต่างอย่างน่าสนใจ
             2. อภิปรัชญาจึงเป็นการศึกษาที่พยายามเข้าใจโครงสร้างพื้นฐานของความเป็นจริงและความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่าง ๆ ในจักรวาล โดยใช้เหตุผลและการวิเคราะห์เชิงปรัชญาเป็นเครื่องมือในการแสวงหาความรู้ อภิปรัชญาตะวันตกจัดเป็น 3 กลุ่มได้แก่ สสารนิยม จิตนิยมและธรรมชาตินิยม
             3. วิเคราะห์อาทิตตปริยายสูตรในพุทธปรัชญาเถรวาทตามทรรศนะอภิปรัชญาตะวันตก พุทธปรัชญาในพระสูตรนี้ให้น้ำหนักกับจิตมากกว่า ไม่ได้ถือว่าสสารมีความจริงแท้เพียงอย่างเดียว ในขณะที่จิตนิยมและพุทธปรัชญาก็มีความเห็นสอดคล้องกันหลายประการ เช่น การเน้นบทบาทของจิตในการรับรู้ การใช้ปัญญาภายในเป็นเกณฑ์ตัดสินความจริง และการเชื่อเรื่องความเป็นไปได้ของจิตหลังความตาย พุทธปรัชญาก็ยังมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เช่น ไม่เห็นว่าจิตเที่ยงแท้ ไม่เชื่อเรื่องอมตะของวิญญาณ และมีนิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุด  อาทิตตปริยายสูตรมีกรอบคิดทางอภิปรัชญาที่เป็นสายกลาง ไม่สุดโต่งไปทางสสารนิยมหรือจิตนิยม ยอมรับความจริงตามธรรมชาติ แต่ก็ให้ความสำคัญกับศักยภาพของจิต มุ่งเน้นการดับทุกข์ด้วยปัญญา จนถึงความพ้นทุกข์สมบูรณ์ หรือนิพพาน