รูปแบบการประยุกต์ใช้หลักภาวนา 4 ในการดูแลคุณภาพชีวิตของ ผู้สูงอายุในจังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในจังหวัดนครศรีธรรมราช 2) ศึกษาหลักภาวนา 4 ที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา และ 3) นำเสนอรูปแบบการประยุกต์ใช้หลักภาวนา 4 ในการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในจังหวัดนครศรีธรรมราช การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสัมภาษณ์เชิงลึก มีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 17 คน คือ 1) ตัวแทนผู้สูงอายุ 14 คน 2) ตัวแทนผู้ดูแลผู้สูงอายุ 3 คน แล้วนำเสนอผลการวิจัยตามแบบอุปนัยวิธี
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. ผู้สูงอายุ คือบุคคลที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ซึ่งประสบกับการเปลี่ยนแปลงใน 4 ด้าน คือ ด้านร่างกาย ด้านจิตใจ ด้านสังคม และด้านปัญญา โดยมีคำอธิบายว่า 1) ผู้สูงอายุจะมีร่างกายแก่ชราคร่ำคร่า เสื่อมโทรม เรี่ยวแรงลดลง 2) ผู้สูงอายุจะมีจิตใจห่อเหี่ยว หดหู่ ซึมเศร้า เหงาหงอย 3) ผู้สูงอายุจะมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปในสังคม เช่น ขี้บ่น จู้จี้ จุกจิกกวน เป็นต้น 4) ผู้สูงอายุจะมีความจำ ความคิด และขาดความรู้ในวิทยาการสมัยใหม่ ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิต เกียรติ ศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์
             2. หลักภาวนา 4 ที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา ซึ่งประกอบด้วยกายภาวนา คือการพัฒนากาย การฝึกอบรมกาย ให้รู้จักติดต่อเกี่ยวข้องกับสิ่งภายนอกอย่างเป็นคุณ เป็นการพัฒนาความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมทางกายภาพ, ศีลภาวนา คือการพัฒนาพฤติกรรม ความประพฤติ ให้มีระเบียบวินัยอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ด้วยดี, จิตภาวนา คือการพัฒนาจิต การฝึกอบรมจิตให้เข้มแข็ง มีเมตตากรุณา มีสมาธิ เบิกบาน เป็นสุขผ่องใส และปัญญาภาวนา คือ การฝึกอบรมปัญญา ให้รู้เข้าใจในสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง แก้ไขปัญหาด้วยสติปัญญา
             3. การนำหลักภาวนา 4 มาประยุกต์ใช้ในการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ไม่ได้หมายถึงเพียงการใส่ใจด้านร่างกายหรือสุขภาพเพียงอย่างเดียว เป็นการส่งเสริมให้ผู้สูงอายุพัฒนาตนเองในทุกมิติ ทั้งด้านร่างกาย ศีลธรรม จิตใจ และปัญญา อันจะนำไปสู่การดำรงชีวิตอย่างสมดุล มีความสุขสงบทางใจ และมีคุณค่าต่อสังคมในบั้นปลายชีวิตอย่างแท้จริง องค์ความรู้เกิดจากการวิจัย คือ EC-KSCP Model