การศึกษาความสามารถในการฟัง การพูด และทัศนคติที่มีต่อภาษาจีนถิ่นของ คนไทยเชื้อสายจีน ในอำเภอเมือง จังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

             การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความสามารถในการฟังและการพูดภาษาจีนถิ่นของผู้พูดภาษาจีนในจังหวัดลำปาง และ 2) ศึกษาทัศนคติและการเลือกใช้ภาษาจีนถิ่นในบริบททางสังคม ของคนไทยเชื้อสายจีน ในอำเภอเมือง จังหวัดลำปาง
            การวิจัยใช้ระเบียบวิธี เชิงคุณภาพควบคู่กับการเก็บข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้เครื่องมือวิจัย ได้แก่ บัตรคำเสียง (Audio Word Cards) สำหรับทดสอบทักษะการฟังและการพูด แบบสอบถามทัศนคติ และแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยคนไทยเชื้อสายจีนจำนวน 36 คน แบ่งตามภาษาถิ่น 4 กลุ่ม ได้แก่ ภาษาจีนแต้จิ๋ว ภาษาจีนแคะ ภาษาจีนไหหลำ และภาษาจีนกลางตะวันตกเฉียงใต้ แต่ละกลุ่มแบ่งตามช่วงอายุ 3 ช่วง คือ 60 ปีขึ้นไป 40–60 ปี และต่ำกว่า 25 ปี กลุ่มละ 3 คน เก็บข้อมูลระหว่างเดือนมีนาคม–พฤษภาคม พ.ศ. 2568
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. กลุ่มผู้สูงอายุ (60 ปีขึ้นไป) สะท้อนให้เห็นแนวโน้มของความสามารถในการฟังและการพูด อยู่ในระดับค่อนข้างสูง โดยคะแนนเฉลี่ยโดยประมาณอยู่ในช่วง ร้อยละ 70.33–73.67 และใช้ภาษาถิ่นในชีวิตประจำวันได้อย่างคล่องแคล่ว กลุ่มวัยกลางคน มีคะแนนเฉลี่ยลดลงเหลือร้อยละ 44.33–47.33 และใช้ภาษาถิ่นเฉพาะในบางโอกาส ขณะที่ กลุ่มเยาวชน มีคะแนนเฉลี่ยเพียงร้อยละ 9.00–12.67 และแทบไม่สามารถพูดภาษาถิ่นได้
             2. ในส่วนของ ทัศนคติและพฤติกรรมการเลือกใช้ภาษา พบว่าเยาวชนมีแนวโน้มใช้ภาษาไทยเป็นหลักทั้งในครอบครัวและบริบทสังคมรอบข้าง แม้จะรับรู้ว่าภาษาจีนถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ส่วนผู้สูงอายุและวัยกลางคนยังคงมีทัศนคติเชิงบวกต่อภาษาถิ่นและพยายามใช้ภาษานี้ในกิจกรรมครอบครัวและพิธีกรรมทางวัฒนธรรม
             สรุปได้ว่า ความสามารถและการใช้ภาษาจีนถิ่นของชุมชนไทยเชื้อสายจีนในจังหวัดลำปางมีแนวโน้มลดลงเมื่อพิจารณาตามลำดับรุ่น ปรากฏการณ์นี้สะท้อนถึงกระบวนการเปลี่ยนผ่านทางภาษา (language shift) และการกลมกลืนทางภาษาในสังคมไทย หากไม่มีการส่งเสริมการถ่ายทอดภาษาภายในครอบครัวและชุมชน ภาษาจีนถิ่นทั้ง 4 อาจเผชิญความเสี่ยงต่อการสูญหายในอนาคต