การศึกษาเปรียบเทียบความรู้ในพุทธปรัชญาเถรวาทกับปรัชญาจอห์น ล็อค

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความรู้ในพุทธปรัชญาเถรวาท 2) ศึกษาความรู้ในปรัชญาจอห์น ล็อค และ 3) ศึกษาเปรียบเทียบความเหมือนและความแตกต่างของความรู้ใน พุทธปรัชญาเถรวาทกับปรัชญาจอห์น ล็อค เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลชั้นปฐมภูมิ ทุติยภูมิ เอกสารวิชาการและงานวิจัยทางพุทธปรัชญาและปรัชญาจอห์นล๊อค แล้วนำเสนอผลการวิจัยในเชิงพรรณนาวิเคราะห์ตามแบบนิรนัยวิธี
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. ความรู้ในพุทธปรัชญาเถรวาท คือการรู้ตรงตามความเป็นจริง โดยไม่ถูกบิดเบือนด้วยอารมณ์หรืออคติ มีกระบวนการพัฒนาปัญญา 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) สุตมยปัญญา ปัญญาจากการฟัง การบอกเล่า 2) จินตามยปัญญา ปัญญาจากการคิดใคร่ครวญ 3) ภาวนามยปัญญา ปัญญาจากการปฏิบัติหรือการอบรมทางจิต ความรู้ถูกออกเป็น 2 ประเภท คือ 1) โลกิยปัญญา ความรู้ทางโลกที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน 2) โลกุตตรปัญญา ความรู้ที่เหนือโลกอันจะนำไปสู่การดับทุกข์และบรรลุธรรม
             2. ความรู้ในปรัชญาของจอห์น ล็อค ปฏิเสธแนวคิดเรื่องความรู้ติดตัวมาแต่กำเนิด และเสนอว่าประสบการณ์เป็นบ่อเกิดความรู้เพียงแหล่งเดียวของมนุษย์ มี 2 ประเภท คือ 1) ความรู้สึก ประสบการณ์ที่ได้รับจากโลกภายนอกผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า 2) การใคร่ครวญ คือประสบการณ์ภายในที่ได้รับจากการทำงานจิต เช่น การคิดการสงสัย ก่อให้เกิดความคิดเกี่ยวกับการทำงานของจิต
             3. เปรียบเทียบความเหมือนและความต่างของความรู้ในพุทธปรัชญา และปรัชญาของจอห์น ล็อค พุทธปรัชญาเถรวาท มุ่งหมายที่การหยั่งรู้สภาวะธรรม จนเห็นแจ้งในกฎไตรลักษณ์ ได้แก่ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เพื่อนำไปสู่การดับทุกข์และหลุดพ้นจากวัฏสงสาร ความรู้ในพุทธธรรมจึงเป็นความรู้ที่มุ่งสู่ภายใน นำพาสู่การหลุดพ้นผ่านความรู้แจ้งภายใน ในทางตรงกันข้าม จอห์น ล็อค มองว่าความรู้เกิดจากการรับรู้ทางผัสสะเป็นสำคัญ จิตเป็นเพียงผู้รับที่ถูกประสบการณ์เติมเต็ม เป้าหมายคือการทำความเข้าใจโลกภายนอก เพื่อนำไปสู่การดำเนินชีวิตอย่างมีเหตุผล ความรู้ในมุมมองของล็อคจึงมุ่งสู่ภายนอก สุดท้ายทั้งสองความคิดต่างสะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายแห่งมรรคาในการแสวงหาความจริง อันเป็นหัวใจสำคัญของปรัชญา