การศึกษาวิเคราะห์มโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนในโอวาทปาติโมกข์

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษามโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียน 2) ศึกษามโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนในโอวาทปาติโมกข์ และ 3) วิเคราะห์มโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนในโอวาทปาติโมกข์ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารทั้งปฐมภูมิและทุติยภูมิ เพื่อทำความเข้าใจความหมาย สาระสำคัญ และความเชื่อมโยงกับหลักธรรมอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง และนำเสนอเชิงพรรณนาวิเคราะห์
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. มโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนในพุทธปรัชญาเป็นหลักแนวคิดสำคัญที่ครอบคลุมการละเว้นความรุนแรงทั้งทางกาย วาจา และใจ การยึดมั่นในหลักนี้ถือเป็นรากฐานสำคัญที่นำไปสู่ความหลุดพ้นจากทุกข์ ด้วยการไม่เบียดเบียนทางกาย การไม่เบียดเบียนทางวาจา การไม่เบียดเบียนทางใจ มโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนเป็นการปฏิเสธการสร้างความทุกข์แก่ผู้อื่นและสัตว์ทั้งหลาย รวมถึงตนเองด้วย
             2. มโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนในโอวาทปาติโมกข์เป็นหลักการสำคัญของพุทธปรัชญา หลักการนี้รวมอยู่ในโอวาทปาติโมกข์ทั้ง 3 ประการ 1) การไม่ทำบาปทั้งปวง การไม่เบียดเบียนทางกายและวาจา สอดคล้องกับหลักศีลสิกขา 2) การทำกุศลให้ถึงพร้อม การไม่เบียดเบียนเชื่อมโยงกับการพัฒนาจิตใจให้มีเมตตาและกรุณา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของจิตตสิกขา 3) การทำจิตใจให้บริสุทธิ์ เป็นเป้าหมายสูงสุดของการไม่เบียดเบียนทางใจ โดยเป็นการชำระล้างกิเลส ซึ่งเป็นต้นเหตุของการเบียดเบียน
             3. มโนทัศน์เรื่องความไม่เบียดเบียนในโอวาทปาติโมกข์ มีความเชื่อมโยงแทรกอยู่ในหลักธรรมอื่น ๆ ทั้งในระดับความคิด การกระทำ ของพุทธปรัชญาอย่างกลมกลืน เช่น เรื่องศีล ความไม่เบียดเบียนถือเป็นรากฐานของศีล โดยเฉพาะงดเว้นจากการทำลายชีวิต และงดเว้นจากการลักทรัพย์ หลักพรหมวิหาร 4 ก็มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับหลักการพัฒนาจิตใจให้มีเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา ซึ่งถือเป็นหัวใจของการไม่เบียดเบียนทางใจ หลักอริยสัจ 4 และหลักอริยมรรคมีองค์ 8 มีการเชื่อมโยงและสอดคล้องแทรกอยู่ในหลักความไม่เบียดเบียนปรากฏอยู่ในข้อสัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ) และสัมมากัมมันตะ (การกระทำชอบ)