การศึกษาวิเคราะห์มโนทัศน์เรื่องความกลัวในพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษามโนทัศน์เรื่องความกลัว 2) ศึกษาความกลัวในพุทธปรัชญาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์มโนทัศน์เรื่องความกลัวในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลจากเอกสาร ตำรา พระไตรปิฎก และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องทั้งปฐมภูมิและทุติยภูมิ นำเสนอข้อมูลในรูปแบบการเขียนพรรณนาเชิงวิเคราะห์
             ผลการศึกษาพบว่า
             1. มโนทัศน์ เป็นภาพหรือสิ่งที่เกิดขึ้นในใจซึ่งเป็นตัวแทนของสิ่งหลายสิ่งที่แตกต่างกันแต่มีลักษณะร่วมกัน เป็นความคิดรวบยอดที่ใช้จำแนกประเภทและอธิบายปรากฏการณ์ต่าง ๆ ที่มนุษย์กำหนดขึ้น
             2. ความกลัวในพุทธปรัชญาเถรวาท พุทธปรัชญาเถรวาทแบ่งความกลัวเป็น 2 ประเภท คือ 1) ความกลัวภายนอก ภัยที่เกิดขึ้นจากชาติภัย (ภัยจากการเกิด) ชราภัย (ภัยจากความแก่) และมรณภัย (ภัยจากความตาย) กลัวต่อภัยธรรมชาติ และกลัวความเปลี่ยนแปลง และ 2) ความกลัวภายในเกิดขึ้นจากสภาวะภายในจิตใจที่เกี่ยวข้องกับกิเลสและอวิชชา 
             3. วิเคราะห์มโนทัศน์เรื่องความกลัวในพุทธปรัชญาเถรวาท มองว่าภยะ (ความกลัว) มิได้เป็นเพียงอารมณ์เชิงลบหรือปฏิกิริยาโดยสัญชาตญาณที่เกิดขึ้นเมื่อประสบภัยเท่านั้น แต่มีสถานะเป็นมโนทัศน์หรือโครงสร้างทางความคิดที่จิตปรุงแต่งขึ้น ภายใต้เงื่อนไขของ อวิชชา (ความไม่รู้แจ้งตามความจริง) และตัณหา (ความทะยานอยาก) ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญในวงจรแห่งทุกข์ตามหลักอริยสัจ 4 ความกลัวในพุทธปรัชญาจึงเป็นสภาวธรรมที่เกิดขึ้นในจิต มีอิทธิพลต่อการรับรู้ การตีความ และการกระทำอย่างลึกซึ้ง การจัดการความกลัวมิใช่เป็นการกดข่มหรือหลีกเลี่ยง หากแต่เป็นการเผชิญหน้าอย่างมีสติ และโยนิโสมนสิการ คือการพิจารณาอย่างลึกซึ้งและแยบคาย เพื่อเข้าใจตามความเป็นจริง เพราะความกลัวเป็นเพียงสภาวธรรมที่อิงอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น จึงตกอยู่ภายใต้กฎไตรลักษณ์ คือ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และเปลี่ยนแปลงไป