วิเคราะห์การใช้เหตุผลของพระพุทธเจ้าและโสกราตีส

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการใช้เหตุผลของพระพุทธเจ้า 2) ศึกษาการใช้เหตุผลของโสกราตีส และ 3) วิเคราะห์เปรียบเทียบการใช้เหตุผลของทั้งสองแนวคิด การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารทั้งปฐมภูมิและทุติยภูมิ แล้วนำมาวิเคราะห์และนำเสนอเชิงพรรณนา
             ผลการวิจัยพบว่า
             1. การใช้เหตุผลของพระพุทธเจ้าเน้นการตรวจสอบ ไตร่ตรอง และพิสูจน์ด้วยปัญญา มิให้เชื่อโดยงมงายหรือยึดตามประเพณีโดยปราศจากการพิจารณา หลักสำคัญคือการใช้สติปัญญาพิจารณาว่าคำสอนนำไปสู่ความดีความสงบ และความพ้นทุกข์ได้จริงดังปรากฏในหลักกาลามสูตรที่ส่งเสริมการไตร่ตรองด้วยตนเอง
             2. การใช้เหตุผลของโสกราตีสเป็นรากฐานของปรัชญาตะวันตกและการคิดเชิงวิพากษ์ โดยเน้นการตั้งคำถามอย่างเป็นระบบเพื่อทดสอบความสอดคล้องของความเชื่อ ยึดหลักว่าการตระหนักในความไม่รู้ของตนคือจุดเริ่มต้นของปัญญา และใช้วิธีการสนทนาโต้ตอบเพื่อแสวงหาความจริง
             3. ทั้งสองมีจุดร่วมในการแสวงหาความจริงด้วยเหตุผลและปัญญา แต่แตกต่างกันที่เป้าหมายสูงสุด โดยพระพุทธเจ้ามุ่งสู่การดับทุกข์และความหลุดพ้น ขณะที่โสกราตีส มุ่งพัฒนาปัญญาและคุณธรรมผ่านการวิพากษ์และสนทนา