การบริหารทรัพยากรมนุษย์ภาครัฐด้วยหลักอิทธิบาท 4 เพื่อพัฒนาศักยภาพและการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน
คำสำคัญ:
การบริหารทรัพยากรมนุษย์ภาครัฐ, อิทธิบาท 4, พัฒนาศักยภาพ, ความที่ยั่งยืน, การมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และนำเสนอแนวทางการบริหารทรัพยากรมนุษย์ภาครัฐด้วยการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 ได้แก่ ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา เพื่อเสริมสร้างศักยภาพการทำงานและการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน ศึกษาในขอบเขตเนื้อหาด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ภาครัฐ โดยอ้างอิงจากแนวคิดทางรัฐประศาสนศาสตร์ แนวทางบริหารจัดการเชิงจิตวิทยา และหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา พร้อมทั้งวิเคราะห์กรณีศึกษาจากหน่วยงานภาครัฐที่มีการบูรณาการหลักอิทธิบาท 4 เข้ากับการบริหารงานบุคคล ผลการศึกษาพบว่า การส่งเสริมฉันทะช่วยกระตุ้นให้บุคลากรมีแรงบันดาลใจในการทำงานราชการ วิริยะช่วยเพิ่มความมุ่งมั่นและความเพียรในการปฏิบัติงาน จิตตะช่วยเสริมสร้างสมาธิและความตั้งใจต่อภารกิจราชการ และวิมังสาส่งเสริมการคิดวิเคราะห์และการประเมินตนเองเพื่อพัฒนาอย่างต่อเนื่อง องค์ความรู้ใหม่จากบทความนี้คือการสร้างกรอบแนวคิดเชิงระบบที่เชื่อมโยงหลักอิทธิบาท 4 กับกลยุทธ์การบริหารทรัพยากรมนุษย์ของภาครัฐใน 3 มิติ ได้แก่ การสร้างแรงจูงใจภายใน การพัฒนาสมรรถนะอย่างต่อเนื่อง และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของบุคลากรอย่างยั่งยืน ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้ในการออกแบบนโยบายฝึกอบรม การวางระบบการประเมิน และการพัฒนาวัฒนธรรมองค์กรให้ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
กรมสรรพากร. (2565). คู่มือการจัดเตรียมข้อมูลแบบผ่านโปรแกรม RD Prep. สืบค้น 29 เมษายน 2568, จาก https://url.in.th/DfRWJ
กรมสุขภาพจิต. (2564). รายงานสรุปผลการดำเนินงานในการขับเคลื่อนงานกรมสุขภาพจิตประจำปีงบประมาณ 2564. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
ประเวศ วะสี. (2562). นิเวศทางปัญญาของมหาชน ยุทธศาสตร์ทางปัญญาพาชาติออกจากวิกฤต. สืบค้น 29 เมษายน 2568, จาก https://waymagazine.org/prawes-wasi-speech/
พระโฆษิต โฆสิตธมฺโม. (2565). การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อการบริหารองค์กรสู่ความสำเร็จ. วารสารธรรมวัตร, 3(1), 39-47.
พระมหาสมัคร อติภทฺโท และคณะ. (2568). หลักธรรมทางพุทธศาสนากับการพัฒนาภาวะผู้นําทางการเมืองในบริบทไทย. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(1), 256-266.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2562). รายงานการประชุมโครงการพัฒนาโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการพัฒนาครู่รุ่นใหม่กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา รุ่นที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2564). รายงานประจำปี 2564 สำนักงาน ก.พ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน.
สุรสิทธิ์ วชิรขจร. (2561). การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีตามหลักธรรมาภิบาล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Armstrong, M. & Taylor, S. (2020). Armstrong’s handbook of human resource management practice (15th ed.). London: Kogan Page.
Peters, B. G. & Pierre, J. (2007). The handbook of public administration. London: SAGE Publications.
Pink, D. H. (2009). Drive: The surprising truth about what motivates us. New York: Riverhead Books.
Pynes, J. E. (2013). Human resources management for public and nonprofit organizations: A strategic approach (4th ed.). San Francisco: Jossey-Bass.
Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78.
United Nations Development Programme (UNDP). (2022). The future of government: Building resilience and boosting trust. New York: United Nations Development Programme (UNDP).
