การบริหารการผลิตเวชสำอางตามหลักอิทธิบาท 4 เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน

ผู้แต่ง

  • ชมภูนุช กิจสมทรัพย์ นักวิชาการอิสระ
  • ดรรชนี ศรีอนันต์รักษา นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

การบริหารการผลิต, การผลิตเวชสำอาง, อิทธิบาท 4, พุทธนวัตกรรม, ประสิทธิภาพในการดำเนินงาน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการเรื่อง การบริหารการผลิตเวชสำอางตามหลักอิทธิบาท 4 เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา และวิเคราะห์แนวทางการบริหารจัดการในอุตสาหกรรมเวชสำอาง โดยมุ่งเน้นการบูรณาการหลักพุทธธรรม อิทธิบาท 4 เข้าสู่กระบวนการปฏิบัติงานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ อุตสาหกรรมนี้ให้ความสำคัญสูงสุดกับการจัดการความรู้ การปฏิบัติตามมาตรฐานการผลิตอย่างเคร่งครัด การพยากรณ์เชิงรุก และการจัดสรรทรัพยากร ทว่าภายใต้ความซับซ้อนของเทคโนโลยี ทรัพยากรมนุษย์ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดที่ส่งผลต่อความสำเร็จ หรือข้อผิดพลาดในสายการผลิต

การศึกษาพบว่า การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 ได้แก่ ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา ในฐานะกลไกควบคุมจากภายในจิตใจ จะช่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทำงานของบุคลากรได้อย่างเป็นรูปธรรม การทำงานของหลักธรรมนี้เริ่มต้นจาก ฉันทะ ที่สร้างแรงบันดาลใจให้พนักงานใส่ใจในขั้นตอนการเตรียม และชั่งตวงส่วนผสมอย่างแม่นยำ วิริยะ เสริมสร้างความมุ่งมั่นอดทนในการรักษามาตรฐานความสะอาดตามหลักเกณฑ์การผลิตที่ดี จิตตะ เพิ่มความรอบคอบในการควบคุมคุณภาพ เช่น ค่าความเป็นกรดด่าง และความหนืด และ วิมังสา ส่งเสริมการวิเคราะห์หาสาเหตุรากเหง้าอย่างเป็นระบบเมื่อผลิตภัณฑ์ไม่ได้มาตรฐานเพื่อลดอัตราของเสีย

ผลจากการบูรณาการศาสตร์การบริหารสมัยใหม่เข้ากับหลักพุทธธรรม นำไปสู่การสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบของ แบบจำลองจิตสำนึกคุณภาพเชิงรุก Proactive Quality Mindset Model: PQMM แบบจำลองนี้แสดงให้เห็นว่า การใช้หลักอิทธิบาท 4 เป็นแกนกลางระดับจิตสำนึก จะส่งผลโดยตรงต่อการขับเคลื่อนระบบปฏิบัติการ ทำให้ข้อบังคับทางอุตสาหกรรมกลายเป็นวัฒนธรรมองค์กรที่แข็งแกร่ง ผลลัพธ์เชิงเป้าหมาย คือองค์กรสามารถลดข้อบกพร่องเชิงพฤติกรรมให้เป็นศูนย์ ลดความเสี่ยงในกระบวนการผลิต และสร้างความเชื่อมั่นในการส่งมอบผลิตภัณฑ์เวชสำอางที่มีความปลอดภัยสูงสุดสู่ผู้บริโภค ซึ่งเป็นการยกระดับประสิทธิภาพการดำเนินงานได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ดนัย เทียนพุฒ. (2557). การบริหารจัดการเชิงพุทธ: พุทธนวัตกรรมเพื่อการจัดการธุรกิจ. กรุงเทพฯ: เอ็กซเปอร์เน็ท.

บุญดี บุญญากิจ และคณะ. (2547). การจัดการความรู้: จากทฤษฎีสู่การปฏิบัติ (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: สถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ.

พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2549). พุทธวิธีบริหาร. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2555). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 23). กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ พระธรรมปิฎก.

วิจารณ์ พานิช. (2551). การจัดการความรู้ฉบับนักปฏิบัติ (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม.

วิทยา สุหฤทดำรง. (2546). การจัดการโซ่อุปทาน (Supply Chain Management) (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: เพียร์สัน เอ็ดดูเคชั่น อินโดไชน่า.

สมยศ นาวีการ. (2546). การบริหารและพฤติกรรมองค์การ (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: บรรณกิจ.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2561). คู่มือหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตเครื่องสำอาง (ASEAN Guidelines for Cosmetic Good Manufacturing Practice). นนทบุรี: กองควบคุมเครื่องสำอางและวัตถุอันตราย.

MySwissLab. (2025). Cosmetic manufacturing best practices: INCI, preservation, and Q/A protocols. Retrieved July 23,2026, from https://myswisslab.com/cosmetic-manufacturing-best-practices/

Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. New York, NY: Oxford University Press.

SGS. (2025). A complete guide to ISO 22716: GMP for cosmetics and sustainable manufacturing. Retrieved July 23, 2026, from https://www.sgs.com/en-th/news/2025/10/discover-the-true-value-of-iso-22716-in-cosmetic-manufacturing

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-08-30

รูปแบบการอ้างอิง

กิจสมทรัพย์ ช., & ศรีอนันต์รักษา ด. (2026). การบริหารการผลิตเวชสำอางตามหลักอิทธิบาท 4 เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 9(4), 315–329. สืบค้น จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/bim/article/view/296544