ไกด์วัยเกษียณ: การพัฒนาศักยภาพนักสื่อความหมายชุมชนท่องเที่ยวผ่านสื่อดิจิทัลเพื่อเพิ่มมูลค่าเรื่องเล่าสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในเขตเมืองรอง จังหวัดอ่างทอง
คำสำคัญ:
ไกด์วัยเกษียณ, นักสื่อความหมายชุมชน, สื่อดิจิทัล, การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาการจัดการความรู้เรื่องเล่าชุมชนท่องเที่ยวของผู้สูงอายุสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 2. พัฒนาศักยภาพนักสื่อความหมายไกด์วัยเกษียณ 3. เพิ่มมูลค่าเรื่องเล่าชุมชนท่องเที่ยวผ่านสื่อดิจิทัล และ 4. สร้างเครือข่ายไกด์วัยเกษียณเพื่อเชื่อมโยงการท่องเที่ยวชุมชนของผู้สูงอายุสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในเขตเมืองรอง จังหวัดอ่างทอง การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) กลุ่มผู้ร่วมวิจัยประกอบด้วย ผู้นำชุมชน ตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และผู้สูงอายุในพื้นที่ชุมชนรำมะสัก รวมจำนวน 30 คน เลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้าง แบบสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และการประชุมระดมความคิดเห็น เครื่องมือวิจัยได้รับการตรวจสอบคุณภาพด้านความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ การเก็บรวบรวมข้อมูลใช้การตรวจสอบสามเส้า (Triangulation) ทั้งด้านข้อมูล ผู้ให้ข้อมูล และวิธีการ เพื่อยืนยันความน่าเชื่อถือของข้อมูล และทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ร่วมกับการสังเคราะห์ข้อมูลเชิงทำความเข้าใจบริบท
ผลการวิจัยพบว่า 1. การจัดการความรู้ ได้คู่มือเรื่องเล่าชุมชนไกด์วัยเกษียณ ครอบคลุม 5 ด้าน ได้แก่ ทักษะไกด์ชุมชน ประวัติภูมิหลังชุมชน ประเพณีวัฒนธรรม แหล่งท่องเที่ยวในชุมชน และเส้นทางการท่องเที่ยว 2. การพัฒนาศักยภาพ ผู้สูงอายุได้รับการพัฒนาทักษะเป็นนักสื่อความหมาย สามารถถ่ายทอดภูมิหลังและแหล่งท่องเที่ยวในชุมชนให้มีความน่าสนใจและสร้างสรรค์ 3. การเพิ่มมูลค่าผ่านสื่อดิจิทัล ผู้สูงอายุสามารถนำเสนอเรื่องเล่าและแนะนำเส้นทางการท่องเที่ยวในชุมชนรำมะสักผ่านสื่อดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพ 4. การสร้างเครือข่าย เกิดการรวมกลุ่มไกด์วัยเกษียณในแต่ละแหล่งท่องเที่ยวเพื่อร่วมกันนำเสนออัตลักษณ์ชุมชน ได้แก่ วัดโพธิ์เอน วิสาหกิจชุมชนสมุนไพร สวนเกษตรกร กลุ่มอาชีพตัดข่า วัดลั่นทม และโรงเรียนผู้สูงอายุ เชื่อมโยงเป็นเครือข่ายการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์อย่างเป็นรูปธรรม
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2564). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2545–2565) ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2563. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
กาสัก เต๊ะขันหมาก และคณะ. (2564). การจัดการความรู้ในการส่งเสริมการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในการจัดการของชุมชนมอญบางขันหมาก ตำบลบางขันหมาก อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 15(3), 15–32.
ญาดา ชอบทำดี, และพิทักษ์ ศิริวงศ์. (2560). รูปแบบการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ตลาดน้ำท่าคาสำหรับนักท่องเที่ยวสูงอายุ. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก, 6(1), 138–149.
พระชยานันทมุนี และคณะ. (2563). การเสริมสร้างเครือข่ายการจัดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของวัดและชุมชนในล้านนา. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 5(3), 215–228.
สาวิตรี คุ้มทะยาย, และวรวิทย์ ประสิทธิ์ผล. (2565). การสื่อสารแบบบูรณาการผ่านสื่อดิจิทัลโดยใช้เทคนิค “การเล่าเรื่อง” เพื่อการส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน OTOP นวัตวิถีตำบลหนองแสง อำเภอปากพลี จังหวัดนครนายก. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(5), 1956–1969.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). สรุปผลการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพ: สำนักนายกรัฐมนตรี.
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน). (2561). คู่มือกระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์. สืบค้น 11 พฤศจิกายน 2566, จาก https://www.dasta.or.th/th/article/3102.
จันทิมา ฤกษ์เลื่อนฤทธิ์ และรัชนก คชไกร. (2563). แนวทางเสริมสร้างพฤฒพลังในการเป็นมัคคุเทศก์การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ: มุมมองผู้สูงอายุกรณีศึกษาจังหวัด. วารสารพยาบาลทหารบก, 21(3), 473–480.
เอกพล วิงวอน และวีรพล น้อยคล้าย. (2565). ประวัติศาสตร์ชุมชนกับการท่องเที่ยว: กรณีศึกษา ชุมชนสามเรือน ตำบลสามเรือน อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา, 10(2), 69-92.
Richards, G. (2020). Designing creative places: The role of creative tourism. Annals of Tourism Research, 85, Article 102922.
Siri, R., & Chantraprayoon, O. S. (2017). Local community participatory learning with a nature interpretation system: A case study in Ban Pong, Sansai district, Chiang Mai, Thailand. Kasetsart Journal of Social Sciences, 38(2), 181–185.
United Nations. (2020). World population ageing 2019 (ST/ESA/SER.A/444). New York: United Nations.
