การมีส่วนร่วมของอาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือนในการจัดการความเสี่ยงเพื่อป้องกันและบรรเทาอัคคีภัยของสถานีดับเพลิงและกู้ภัยหนองจอก กรุงเทพมหานคร
คำสำคัญ:
การมีส่วนร่วม, อาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน, การจัดการความเสี่ยง, การป้องกันและบรรเทาอัคคีภัย, สถานีดับเพลิงและกู้ภัยหนองจอกบทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน (อปพร.) ในการจัดการความเสี่ยงเพื่อป้องกันและบรรเทาอัคคีภัยของสถานีดับเพลิงและกู้ภัยหนองจอก กรุงเทพมหานคร 2) เพื่อเปรียบเทียบการมีส่วนร่วมดังกล่าวจำแนกตามปัจจัยส่วนบุคคล และ 3) เพื่อศึกษาแนวทางส่งเสริมการมีส่วนร่วมของ อปพร. ในพื้นที่ศึกษา เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี เครื่องมือวิจัยเชิงปริมาณคือแบบสอบถามที่มีค่าความเชื่อมั่น 0.96 และผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC = 0.80) เก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง อปพร. เขตหนองจอก จำนวน 291 คน และวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 12 คน สถิติที่ใช้ ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าที การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว และการทดสอบรายคู่ด้วยวิธี LSD
ผลการศึกษาพบว่า
- การมีส่วนร่วมในการจัดการความเสี่ยงฯ โดยรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายด้านพบว่า ด้านการตรวจสอบและประเมินผลมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด รองลงมาคือด้านการรับผลประโยชน์ และด้านการปฏิบัติการ ส่วนด้านการคิดและตัดสินใจมีค่าเฉลี่ยต่ำที่สุด
- ผลการทดสอบสมมติฐานพบว่า ปัจจัยด้านเพศ อายุ อาชีพ ระดับการศึกษา และรายได้ที่แตกต่างกัน ส่งผลให้ระดับการมีส่วนร่วมแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ยกเว้นระยะเวลาในการปฏิบัติหน้าที่ที่ไม่พบความแตกต่าง
- แนวทางส่งเสริมการมีส่วนร่วมประกอบด้วย (1) การจัดการพื้นที่ด้วยความแม่นยำทางพิกัดและแหล่งน้ำ (2) กระบวนการจัดการภัยที่เน้นการลดเชื้อเพลิงในระยะก่อนเกิดภัย ระบบบัญชาการเหตุการณ์ในระยะเกิดภัย และการถอดบทเรียนในระยะหลังเกิดภัย และ (3) การสร้างความไว้วางใจระหว่างเจ้าหน้าที่วิชาชีพและอาสาสมัคร โดยมีปัจจัยความสำเร็จคือสถานีดับเพลิงต้องปรับบทบาทเป็น "ผู้อำนวยความสะดวก" ผ่านหลักการ STAR ได้แก่ การเพิ่มทักษะ (Skill) ความไว้วางใจ (Trust) การเข้าถึงเทคโนโลยี (Access) และการสนับสนุนทรัพยากร (Resource)
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. (2559). แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงมหาดไทย.
__________. (2565). คู่มือการฝึกอบรมหลักสูตรอาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์อาสารักษาดินแดน.
เกษรา ศรีชำนิ. (2565). ความตระหนักถึงความปลอดภัยด้านอัคคีภัยของประชาชนในกรุงเทพมหานคร. การค้นคว้าอิสระบริหารธุรกิจบัณฑิต สาขาการจัดการ คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
เจษฎาวัตร โพธิ์ชัยศรี. (2564). “การมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยขององค์การบริหารส่วนตำบลโพนสูง อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี”. วารสารวิจัยธรรมศึกษา, 4(2): 39–50
สถานีดับเพลิงและกู้ภัยหนองจอก. แหล่งที่มา https://.bangkokfire.go.th/bangkokfire-news/28feb2025/. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2568.
สมาคมส่งเสริมความปลอดภัยและอนามัยในการทํางาน (ประเทศไทย). [ออนไลน์]. (2555). “อัคคีภัย”. แหล่งที่มา http://www.shawpat.or.th/. สืบค้นเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2568.
สํานักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. [ออนไลน์]. (2568). แผนการปองกันและบรรเทาสาธารณภัยกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2564 – 2570). แหล่งที่มา https://policy.bangkok.go.th/tracking//frontend/web/bangkokfireplan6770.pdf. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2568.
Ha, K. M. (2012). “The Role of Community-based Organization in Emergency Management in Rural Korea”. Lex Localis - Journal of Local Self-Government, 10(2): 187-202.
John M. Cohen and Norman Uphoff. (1980). Rural Development Participation: Concepts and Measures for Project Design, Implementation and Evaluation. New York: Cornell University Press.
Que, T. et al (2022). “Factors Influencing Public Participation in Community Disaster Mitigation Activities: A Comparison of Model and Non-model Disaster Mitigation Communities”. Int. J. Environ. Res. Public Health, 19: 12278.
Ramadhani. et al. (2023). “Community Participation in Fire Disaster Mitigation in the City of Banjamisin”. Empowering Humanity, 1(1): 11-37.
United Nation. (1981). Department of International Economic and Social Affair Popular Participation as Strategy for Program Community Level Action and Development. New York: United Nation.
Yamane, T. (1973). Statistics: An Introductory Analysis. New York: Harper and Row.
