ภูมิปัญญาหมอพื้นบ้านภาคใต้ในการใช้ตำรับยาที่มีกระท่อม เป็นส่วนประกอบแก้อาการเลือดลม
Main Article Content
บทคัดย่อ
ภาคใต้เป็นสังคมเกษตรกรรม ประชาชนต้องใช้แรงงานทำงานหนัก จึงส่งผลต่อปัญหาสุขภาพหลายด้าน อาการผิดปกติทางเลือดลมเป็นอาการที่พบได้บ่อย ประชาชนใช้พืชพื้นบ้านคือกระท่อมในการดูแลสุขภาพ อย่างไรก็ตามการใช้สมุนไพรโดยหมอพื้นบ้านมักเป็นตำรับยา ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาความหลากหลายของสมุนไพรในตำรับยาที่มีกระท่อมเป็นส่วนประกอบเพื่อแก้อาการเลือดลม และ (2) ศึกษาภูมิปัญญาในตำรับยาที่มีกระท่อมเป็นส่วนประกอบ เพื่อใช้รักษากลุ่มอาการเลือดลมของหมอพื้นบ้านภาคใต้ในพื้นที่ 6 จังหวัด ที่มีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับศาสนาพุทธ โดยคัดเลือกหมอพื้นบ้าน 16 ราย สัมภาษณ์เพื่อให้ได้ข้อมูลหลักเกี่ยวกับตำรับยา วิธีการใช้และสรรพคุณ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการแจกแจงความถี่และร้อยละ
ผลการศึกษาพบสมุนไพรที่ใช้ประกอบตำรับยา 58 ชนิด รวมกระท่อม มีตำรับยาทั้งหมด 19 ตำรับ เป็นตำรับยาเดี่ยว 4 ตำรับ ตำรับยาผสม 15 ตำรับ แบ่งตำรับยาตามสรรพคุณออกเป็น 5 กลุ่ม คือ บำรุงกำลัง 11 ตำรับ เจริญอาหาร บำรุงเลือด-แก้ลม แก้ความดันโลหิตสูง ขับลม-กระจายลม กลุ่มละ 3 ตำรับเท่ากัน ทั้งนี้สมุนไพร 1 ตำรับมีสรรพคุณมากกว่า 1 อย่าง หากพิจารณาที่โครงสร้างยาไทยพบว่ากระท่อมเป็นตัวยาหลัก ใน 6 ตำรับ (ร้อยละ 31.58) ตัวยารองใน 8 ตำรับ (ร้อยละ 42.11) และตัวยาประกอบใน 5 ตำรับ การศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่ากระท่อมยังมีประโยชน์ในกลุ่มหมอพื้นบ้าน การส่งเสริมการใช้จะช่วยส่งเสริมคุณค่าของพืชท้องถิ่นต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กองการประกอบโรคศิลปะ. (2541). ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรม. นนทบุรี:
กระทรวงสาธารณสุข.
กองควบคุมวัตถุเสพติด สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2566). กระท่อม. สืบค้นเมื่อ 29
สิงหาคม 2567, จาก https://narcotic.fda.moph.go.th/ information-about-drugs/ kratom
กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2566). บัญชียาหลักแห่งชาติด้าน
สมุนไพร พ.ศ. 2566. สืบค้นเมื่อ 29 สิงหาคม 2567, จาก https://herbal.fda.moph.go. th/media.php?id= 553111484570 411008 &name=nloehd3-03.pdf
นภาพร กิตติศักดิ์ไพรัช. (2564). วิเคราะห์การใช้ยาตามพุทธานุญาตกับรสยาตามคัมภีร์แพทย์แผน
ไทย. วารสารวิจัยธรรมศึกษา, 4(1),29-38.
ผกากรอง ขวัญข้าว. (2565). ยาบำรุงกำลัง ของดีที่คนลืม : ซีรีย์ยาไทย. สืบค้นเมื่อ 29 สิงหาคม
, จาก https://www.youtube.com/watch?v=qewZhvaeZ1A
สถาบันวิจัยการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2558). การศึกษา
ประสิทธิผลและความปลอดภัยของพืชกระท่อมในการรักษาโรค. รายงานการวิจัย:กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข.
สุพรรณิกา สมคุณ, บดินทร์ ชาตะเวที, วัตถาภรณ์ สมนึก, ชญากาณฑ์ ปาโต, ณัฐณิชา สุยะ. (2565).
การศึกษาภูมิปัญญาหมอพื้นบ้านไทยในการรักษาโรคเลือดโรคลม: กรณีศึกษาหมอลินทร์ สิทธิพล อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก, 20(3), 551-570.
สถาบันสำรวจและติดตามการปลูกพืชเสพติด สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยา
เสพติด กระทรวงยุติธรรม. (2562). เอกสารวิชาการ พืชกระท่อม: การใช้ประโยชน์จาก องค์ความรู้ชุมชน และงานวิจัยเกี่ยวกับพืชกระท่อม เพื่อกำหนดนโยบายการแก้ไขปัญ หาพืชกระท่อมของประเทศไทย. เชียงใหม่: บริษัท ทรีโอ แอดเวอร์ไทซิ่ง แอนด์ มีเดีย จำกัด.
