ภูมิปัญญาหมอพื้นบ้านภาคใต้ในการใช้ตำรับยาที่มีกระท่อมเป็นส่วนประกอบแก้อาการเลือดลม
Main Article Content
บทคัดย่อ
ภาคใต้เป็นสังคมเกษตรกรรม ประชาชนต้องใช้แรงทำงานหนัก จึงส่งผลต่อปัญหาสุขภาพหลายด้าน อาการผิดปกติทางเลือดลมเป็นอาการที่พบได้บ่อย ประชาชนใช้พืชพื้นบ้านคือกระท่อมในการดูแลสุขภาพ อย่างไรก็ตามการใช้สมุนไพรโดยหมอพื้นบ้านมักเป็นตำรับยา ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาความหลากหลายของสมุนไพรในตำรับยาที่มีกระท่อมเป็นส่วนประกอบเพื่อแก้อาการเลือดลม และ (2) ศึกษาภูมิปัญญาในตำรับยาที่มีกระท่อมเป็นส่วนประกอบ เพื่อใช้รักษากลุ่มอาการเลือดลมของหมอพื้นบ้านภาคใต้ในพื้นที่ 6 จังหวัด ที่มีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับศาสนาพุทธ โดยคัดเลือกหมอพื้นบ้าน 16 ราย สัมภาษณ์เพื่อให้ได้ข้อมูลหลักเกี่ยวกับตำรับยา วิธีการใช้และสรรพคุณ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการแจกแจงความถี่และร้อยละ
ผลการศึกษาพบสมุนไพรที่ใช้ประกอบตำรับยา 58 ชนิด รวมกระท่อม มีตำรับยาทั้งหมด 19 ตำรับ เป็นตำรับยาเดี่ยว 4 ตำรับ ตำรับยาผสม 15 ตำรับ แบ่งตำรับยาตามสรรพคุณออกเป็น 5 กลุ่ม คือ บำรุงกำลัง 11 ตำรับ เจริญอาหาร บำรุงเลือด-แก้ลม แก้ความดันโลหิตสูง ขับลม-กระจายลม กลุ่มละ 3 ตำรับเท่ากัน ทั้งนี้สมุนไพร 1 ตำรับมีสรรพคุณมากกว่า 1 อย่าง หากพิจารณาที่โครงสร้างยาไทยพบว่ากระท่อมเป็นตัวยาหลัก ใน 6 ตำรับ (ร้อยละ 31.58) ตัวยารองใน 8 ตำรับ (ร้อยละ 42.11) และตัวยาประกอบใน 5 ตำรับ การศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่ากระท่อมยังมีประโยชน์ในกลุ่มหมอพื้นบ้าน การส่งเสริมการใช้จะช่วยส่งเสริมคุณค่าของพืชท้องถิ่นต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กองการประกอบโรคศิลปะ. (2541). ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรม. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.
กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2566). บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ. 2566. สืบค้นเมื่อ 29 สิงหาคม 2567, จาก https://shorturl.at/ghDhd.
นภาพร กิตติศักดิ์ไพรัช. (2564). วิเคราะห์การใช้ยาตามพุทธานุญาตกับรสยาตามคัมภีร์แพทย์แผนไทย. วารสารวิจัยธรรมศึกษา, 4(1), 29-38.
ปัจจุบัน เหมหงษา. (2542). สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน. กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะ กรรมการการสาธารณสุขมูลฐาน.
ผกากรอง ขวัญข้าว. (2565). ยาบำรุงกำลัง ของดีที่คนลืม : ซีรีย์ยาไทย. สืบค้นเมื่อ 29 สิงหาคม 2567, จาก https://www.youtube.com/watch?v=qewZhvaeZ1A.
สถาบันวิจัยการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (2558). การศึกษาประสิทธิผลและความปลอดภัยของพืชกระท่อมในการรักษาโรค. รายงานการวิจัย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข.
สุพรรณิกา สมคุณ, บดินทร์ ชาตะเวที, วัตถาภรณ์ สมนึก, ชญากาณฑ์ ปาโต และ ณัฐณิชา สุยะ. (2565). การศึกษาภูมิปัญญาหมอพื้นบ้านไทยในการรักษาโรคเลือดโรคลม: กรณีศึกษาหมอลินทร์ สิทธิพล อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก, 20(3), 551-570.
สถาบันสำรวจและติดตามการปลูกพืชเสพติด สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด กระทรวงยุติธรรม. (2562). เอกสารวิชาการ พืชกระท่อม: การใช้ประโยชน์จากองค์ความรู้ชุมชน และงานวิจัยเกี่ยวกับพืชกระท่อม เพื่อกำหนดนโยบายการแก้ไขปัญ หาพืชกระท่อมของประเทศไทย. เชียงใหม่: บริษัท ทรีโอ แอดเวอร์ไทซิ่ง แอนด์ มีเดีย จำกัด.
Farkas, D. J., Foss, J. D., Ward, S. J., & Rawls, S. M. (2022). Kratom alkaloid mitragynine: inhibition of chemotherapy-induced peripheral neuropathy in mice is dependent on sex and active adrenergic and opioid receptors. IBRO Neuroscience Reports, 13, 198-206.
Firmansyah, A., Sundalian, M., & Taufiq, M. (2021). Kratom (Mitragyna speciosa korth) for a new medicinal: A review of pharmacological and compound analysis. Biointerface Research in Applied Chemistry, 11(2), 9704-9718.
Hossain, R., Sultana, A., Nuinoon, M., Noonong, K., Tangpong, J., Hossain, K. H., & Rahman, M. A. (2023). A critical review of the neuropharmacological effects of kratom: an insight from the functional array of identified natural compounds. Molecules, 28(21), 7372.
